IPS: Parasol bezpieczeństwa otwarty IPS-SGB kończy pierwszy rok funkcjonowania

NBS 2016/10

Wielkimi krokami zbliża się rocznica powstania pierwszego w Polsce systemu ochrony instytucjonalnej (IPS). 14 października 2015 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy SGB-Banku S.A. podjęło formalną decyzję o wyrażeniu zgody na uczestniczenie w nim banku zrzeszającego. 3 listopada 2015 r. system został uznany przez Komisję Nadzoru Finansowego, zaś 23 listopada 2015 r. powstał Spółdzielczy System Ochrony SGB - wypadkowa projektu całego zrzeszenia.

Adam Skowroński

nbs.2016.10.foto.046.a.267xAdam Skowroński

Absolwent Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, doktor ekonomii. Przez wiele lat odpowiadał za koordynację projektów i finanse w firmach konsultingowych. Od 2005 r. związany z PKO BP jako członek rady nadzorczej, później jako wiceprezes zarządu. Od 2008 do 2015 r. pełnił funkcję wiceprezesa zarządu SGB- Banku, odpowiedzialnego za pion finansowy. W listopadzie 2015 r. został wybrany na stanowisko prezesa nowo utworzonego Spółdzielczego Systemu Ochrony SGB

 

Dziś nie mamy wątpliwości, iż 191 banków spółdzielczych i SGB-Bank S.A. podjęło bardzo istotną, wręcz historyczną decyzję wprowadzając nową jakość w zakresie dbania o wspólne bezpieczeństwo. W pierwszym kwartale br. do Spółdzielczego Systemu Ochrony SGB przystąpiły 4 banki spółdzielcze, a kolejne dwa dołączyły w czerwcu br.

Poprawiły się wyniki

Banki w IPS-SGB na koniec czerwca charakteryzowały się umiarkowanym lub niskim poziomem ryzyka oraz stabilnym, zrównoważonym rozwojem działalności. Zagregowana suma bilansowa banków spółdzielczych w ciągu ostatniego roku wzrosła o ok. 12% i w czerwcu 2016 r. przekroczyła 38 mld zł. Portfel depozytów sektora niefinansowego i JST przekroczył 13% i osiągnął poziom 32,9 mld zł, zaś kredytów wzrósł o ok. 7% i sięgnął 22,6 mld zł. Zysk netto w pierwszym półroczu br. ustabilizował się na poziomie 129,4 mld zł.

Jakość portfela kredytowego mierzona średnim wskaźnikiem kredytów zagrożonych dla banków spółdzielczych uczestników IPS-SGB poprawiała się systematycznie od końca 2014 r. a wskaźnik na koniec czerwca br. osiągnął poziom 3,76%. Zadawalające jest również średnie orezerwowanie portfela kredytowego, które także systematycznie rośnie i na koniec czerwca wyniosło 43,2%.

Efekt utworzenia IPS banki odczuły najbardziej w zwiększającej się adekwatności kapitałowej. W związku z przystąpieniem do systemu ochrony i możliwością zastosowania zerowej wagi ryzyka dla ekspozycji wobec uczestników IPS, współczynniki kapitałowe istotnie się poprawiły. Średni łączny współczynnik kapitałowy wzrósł z tego tytułu o 1,58 pkt. proc. i na koniec czerwca br. wyniósł 18,5%.

Również obszar płynności jest mocną stroną banków spółdzielczych SGB. Zdecydowana większość z nich posiada duże nadwyżki depozytów nad kredytami, które łącznie w systemie stanowią kwotę przekraczającą 10 mld zł. Po uzyskaniu zgody KNF na stosowanie zagregowanego wskaźnika płynności LCR w systemie ochrony, dzienne dane dotyczące tego wskaźnika wskazują na stabilną sytuację w tym zakresie i wykazywanie normy na poziomie ok. 200%.

Wyzwania i przeciwdziałanie im

Wyzwaniem stojącym zwłaszcza przed bankami małymi oraz kredytującymi głównie rolnictwo są niskie stopy procentowe. Powodują one zmniejszenie rentowności prowadzonej działalności i w dłuższej perspektywie mogą istotnie ograniczać możliwości rozwojowe tych instytucji. Utrzymanie się tego stanu rzeczy będzie wymagało od banków podjęcia dodatkowych wysiłków związanych z jednej strony z ograniczeniem kosztów funkcjonowania, a z drugiej – wzrostem skali prowadzonej działalności. W tej sytuacji coraz bardziej konieczne staje się zacieśnienie współpracy w grupie oraz wsparcie banku zrzeszającego. Te banki, u których będzie to niewystarczające i gdzie pojawią się istotne bariery dla wspomnianych procesów, będą również musiały zastanowić się nad połączeniami.

Przez blisko 12 miesięcy od formalnego utworzenia Spółdzielczego Systemu Ochrony SGB, staraliśmy się pokazywać jak system ma działać a czego unikać. Od początku koncentrujemy się na ocenie ryzyka i potencjału finansowego poszczególnych uczestników i całego systemu. Monitorujemy zagrożenia w otoczeniu gospodarczym i prawnym oraz te wewnętrzne, dotyczące uczestników. Oceniamy ryzyko poszczególnych członków systemu i staramy się z wyprzedzeniem reagować na symptomy zagrożeń. Pytamy banki o to, co ze zmaterializowanym ryzykiem zamierzają zrobić i wspólnie z nimi staramy się wypracowywać odpowiednie mechanizmy naprawcze. Szacujemy możliwości pomocowe oraz oceniamy działania w zakresie dostosowania się banków do przyjętych limitów ostrożnościowych i założonych przez nie harmonogramów naprawy.

Mamy gotowe narzędzia prewencji oparte na systemie limitów, ocenie punktowej oraz ocenie realizacji planów finansowych. W ramach działań prewencyjnych, do których podchodzimy bardzo indywidualnie, zwracamy bankom uwagę na te aspekty ich działalności, które wymagają poprawy. Robimy to, jak tylko zaobserwujemy pierwsze symptomy problemów – stosując zasadę, że lepiej zapobiegać, niż leczyć, tak aby w przyszłości uniknąć poważniejszych zagrożeń. W ramach działań usprawniających pracę banków udostępniliśmy na stronach intranetowych kalkulator oceny punktowej (ratingu), który pozwala w prosty sposób samodzielnie wyliczyć i zasymulować ocenę danej instytucji. Dzięki temu możliwe będzie włączenie kryteriów wynikających z oceny punktowej w proces bieżącego zarządzania bankiem i planowania skutków zakładanych zmian.

Adekwatne reagowanie

Oprócz systemu monitoringu najważniejszym zadaniem budowanego przez nas systemu ochrony było stworzenie kompetentnego i efektywnego zespołu audytorów. IPS-SGB musi być silny zarówno doświadczeniem w sektorze BS, jak i posiadać zupełnie zewnętrzne spojrzenie na charakterystykę i ryzyko tego sektora. Dlatego oprócz osób posiadających doświadczenie w banku zrzeszającym, zadbaliśmy o doświadczone kadry z banków spółdzielczych, komercyjnych, UKNF czy firm consultingowych. Dziś zespół audytu funkcjonuje na pełnych obrotach, na co dzień badając ryzyko uczestników. Przeprowadziliśmy już 114 audytów, z czego 52 w najważniejszych obszarach (ryzyko kredytowe, płynności i adekwatności kapitałowej). Obecnie realizujemy 155 badań audytowych, a każde, nawet bieżące ustalenia są wykorzystywane w codziennej ocenie banków.

Przed nami stoją również wyzwania operacyjne. Idąc za potrzebami banków, a także mając świadomość wzrastającego ryzyka w obszarze informatycznym, przygotowujemy się do wprowadzenia audytów bezpieczeństwa informacji. Musimy zadbać, aby jakość tych badań i ustalenia realnie zmniejszały ryzyko uczestników. Zgodnie z zapisami umowy systemu ochrony, system monitoringu zostanie wzmocniony w perspektywie roku o bazę kredytów charakteryzujących się niewykonaniem zobowiązania. Chcemy, aby informacje w niej zawarte służyły nie tylko do monitorowania ryzyka, ale również pomagały bankom unikać zaangażowania środków w podmiotach, które już są określane przez inne instytucje jako ryzykowne. W tym obszarze rozpoczęliśmy współpracę z Biurem Informacji Kredytowej i mamy nadzieję, że wypracowane wspólnie rozwiązania przyczynią się do poprawy bezpieczeństwa sektora. Milowym krokiem w kierunku optymalizacji pracy audytu i monitoringu ryzyka będzie wdrożenie zintegrowanego systemu informatycznego. Zakładamy, że zapewni on kompleksową ocenę banków, prewencję, planowanie i realizację audytów oraz procesy raportowania. Ma on również usprawnić pracę i komunikację pomiędzy IPS-SGB a poszczególnymi uczestnikami, zastępując przesyłane dotychczas w formie papierowej dokumenty procesem elektronicznym.

W pełni sprawni

Pomimo niespełna roku działalności jesteśmy w pełni sprawni w zakresie wydawania procedur wzorcowych, wspierania banków przy opracowaniu regulacji lub ich interpretacji. Zespół regulacji, złożony z doświadczonych pracowników, na bieżąco wspiera banki w ich codziennej pracy. Staramy się działać również na zewnątrz na rzecz banków uczestników IPS-SGB. Działamy w ramach Zespołu ds. Proporcjonalności przy Związku Banków Polskich. Przedstawiliśmy swoje propozycje usprawnienia pracy banków spółdzielczych i zamierzamy w najbliższym czasie inicjować pierwsze działania. Jesteśmy w stałym kontakcie z nadzorcą; kolejne obowiązki pierwotnie leżące w gestii SGB-Banku S.A. są przekazywane na poziom systemu ochrony. Uważamy, że to dobry pomysł, dający jednocześnie podstawy do rozmów w sprawie większego zastosowania zasady proporcjonalności w procesie BION dla banków spółdzielczych, zwolnienia ich z nadzorczych miar płynności krótkoterminowej czy ograniczenia obowiązków sprawozdawczych, na co pozwala regulator unijny. Ponadto prowadzimy także warsztaty szkoleniowe dotyczące kluczowych dla funkcjonowania banków procedur zarządzania ryzykiem. Oprócz zwrócenia uwagi na zmiany w regulacjach, to też idealny moment na pozyskanie informacji zwrotnej z banków i wykorzystanie jej w dalszych pracach na rzecz poprawy bezpieczeństwa.

Zbliżająca się rocznica powstania IPS-SGB to dobry moment na przegląd procesów i procedur systemu ochrony. Część przepisów wymaga doprecyzowania, część – ze względu na brak użyteczności – wyeliminowania. Będzie to też proces oddolny, gdyż w codziennej pracy to właśnie banki zwracały nam uwagę na konieczność zmian i pisemnie przekazywały swoje przemyślenia. Zmiana umowy to również czas na modyfikację oceny punktowej i uwzględnienie w niej zmian zachodzących na rynku, w regulacjach wewnętrznych, czy zmniejszenie wpływu jednostkowych odchyleń na całościową ocenę banków.

Wejście do systemu ochrony skutkowało dla banków wieloma pozytywnymi zmianami ekonomicznymi i stworzyło szanse na dalsze korzystne zmiany regulacyjne. Poprawiły się współczynniki kapitałowe, spełnione zostały normy płynności i pojawiła się przestrzeń do bardziej realnego stosowania zasady proporcjonalności dla uczestników systemu ochrony (udało się już uzgodnić korzystne dla banków spółdzielczych uproszczenia w ramach Rekomendacji W, a nad kolejnymi regulacjami rozpoczęliśmy już prace).

Jesteśmy przekonani, że nasze dalsze działania zapewnią bankom możliwość stabilnego rozwoju, a ryzyko działalności w jak najmniejszym stopniu będzie obciążało ich rachunki wyników i bilanse.