Jeśli lobbing, to na rzecz wspólnego interesu polskiej gospodarki

BANK 2016/12

Polski sektor bankowy wspiera gospodarkę na wiele sposobów. Dzięki temu jest ona bezpieczna i może stabilnie się rozwijać.

Paweł Minkina
Doradca Zarządu Związku Banków Polskich

Usystematyzowanie i określenie roli, jaką spełnia samorząd bankowy w ostatnim 25-leciu, wymagałby przekrojowego opracowania opisującego rozwój i modernizację polskiej bankowości oraz ukazującego dynamikę zmian zachodzących w krajowej gospodarce. Praca taka byłaby z pewnością ciekawym opisem procesu współtworzenia istotnej części gospodarki, jaką jest bankowość, jak również opisem swoistego procesu symbiozy pomiędzy rozwojem banków a wzrastaniem państwa. Jednakże wnikliwa relacja zmian, jakie zachodziły w minionym ćwierćwieczu musiałaby zdecydowanie wykraczać poza normy artykułu prasowego. Obchody dwudziestopięciolecia samorządu bankowego skłaniają jednak do przypomnienia kilku obszarów, które składają się na dorobek izby gospodarczej, jaką jest Związek Banków Polskich.

Trudne lata dziewięćdziesiąte

Od początku swojego funkcjonowania samorząd bankowy postawił przed sobą ambitne zadania związane z dynamicznym rozwojem krajowej bankowości w trakcie kluczowych przekształceń ustrojowych kraju. Polskie banki na początku transformacji musiały się zmierzyć z typowymi problemami wczesnego stadium zmian ustrojowych. Wyzwaniem dla Związku Banków Polskich była duża dynamika przebudowy struktury krajowej bankowości. Rekonstrukcji tej towarzyszyły szerokie modyfikacje o charakterze prawnym i regulacyjnym. Liberalizacja prawa bankowego przyczyniła się do prywatyzacji sektora połączonej ze znaczącym wzrostem liczby działających banków. Zmiany dotyczące rynku bankowego nie przełożyły się jednak na jego jakość, doprowadziły jedynie do konieczności restrukturyzacji części instytucji. Jej koszty były jednak zdecydowanie niższe niż w innych krajach Europy Środkowej w tym okresie. Wydarzenia początku lat dziewięćdziesiątych były pierwszą lekcją, która z perspektywy czasu wzmocniła krajowy sektor bankowy, wymusiła większą aktywność samorządu bankowego, a w konsekwencji zaowocowała powstaniem Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Dostosowywanie się do nowych realiów

Trudny początek lat dziewięćdziesiątych związany był również z koniecznością dostosowywania infrastruktury sektora bankowego do nowych realiów gospodarczych. Potrzeba stworzenia sprawnych instytucji wspierających funkcjonowanie i rozwój usług finansowych była kolejnym etapem, którego koordynatorem okazał się samorząd bankowy. Przy współudziale ZBP powstały takie instytucje infrastruktury bankowej, jak: Bankowa Spółka Prawnicza (obecnie Centrum Prawa Bankowego i Informacji), Krajowa Izba Rozliczeniowa, Fundacja Warszawski Instytut Bankowości, Biuro Informacji Kredytowej, Telbank (obecnie Exatel), First Data Polska czy BIG InfoMonitor.

Związek Banków Polskich starał się być instytucją inicjującą i wspierającą powstanie licznych projektów międzybankowych. Kolejne lata rozwoju polskiej gospodarki przynosiły nowe wyzwania, wśród których warto wskazać proces denominacji polskiej waluty, tzw. problem roku 2000 i związana z nim kampania informacyjna czy też powołanie arbitrażu bankowego. Projekty te były realizowane przy pełnym zaangażowaniu samorządu bankowego. Okres szczególnej aktywności ZBP wiązał się również z kryzysem, który od 2006 r. rozwijał się na światowych rynkach. Mimo dobrej kondycji polskich banków pierwsza faza kryzysu w kraju charakteryzowała się dużą niepewnością rynku oraz brakiem dostatecznego dostępu do rzetelnej informacji na temat sektora bankowego. W tym czasie starano się prowadzić możliwie szerokie działania informacyjne, których celem była stabilizacja nastrojów i racjonalizacja doniesień medialnych. W kolejnych latach Polska okazała się jednym z nielicznych krajów, w których sektor bankowy nie potrzebował wsparcia z budżetu państwa, a polskie banki nieprzerwanie wspierały rozwój gospodarczy. W tym okresie Polska była jedynym krajem europejskim, w którym wzrost gospodarczy nie był ujemny.

Zawsze chętni do pomocy

Również ostatnie lata przyniosły konieczność współdziałania banków na forum samorządu bankowego. Działania ZBP wiązały się z gwałtownym wzrostem kursu franka szwajcarskiego po decyzji Banku Centralnego Szwajcarii o jego uwolnieniu. Owa aprecjacja wpłynęła także, co zrozumiałe, na portfel walutowych kredytów mieszkaniowych w Polsce. Zaproponowany przez środowisko bankowe pakiet pomocowy skierowany był do klientów posiadających kredyty w szwajcarskiej walucie. W ramach działań łagodzących skutki wahań kursowych banki zaczęły m.in. uwzględniać ujemną stawkę LIBOR przy wyliczaniu wysokości oprocentowania kredytów mieszkaniowych i wspólnie zdecydowały o zmniejszeniu spreadu walutowego. Niezwłocznie po wzroście kursu franka powstał również Fundusz Wsparcia Kredytobiorców, którego celem jest wspieranie kredytobiorców posiadających kredyty mieszkaniowe. Chociaż dyskusja nad tą kwestią wciąż trwa, warto podkreślić, że portfel kredytów walutowych obecnie należy do jednego z najlepiej spłacanych wśród wszystkich produktów kredytowych.

Przykładem działań samorządu bankowego z ostatnich miesięcy jest udział ZBP w technicznej realizacji flagowego projektu rządowego – Programie 500 plus. Intensywny rozwój bankowości elektronicznej zaowocował w 2016 r. udziałem sektora bankowego w budowie infrastruktury rządowego programu. Szeroki dostęp do bankowości elektronicznej, który aktywnie wykorzystuje już ponad 14 mln Polaków, umożliwił wielu rodzinom dogodne i bezpieczne korzystanie ze świadczeń wychowawczych. Do programu włączyło się 18 banków (stan na listopad 2016 r.). Równolegle prowadzone są również prace nad wzrostem cyberbezpieczeństwa klientów banków i cyfryzacją krajowej gospodarki.

Budowa stabilnego systemu bankowego

Powyższe przykłady stanowią jedynie wąski fragment aktywności samorządu bankowego w mijającym ćwierćwieczu. W tym okresie ZBP poszerzał zakres współpracy sektora bankowego z władzami państwa oraz regulatorami i nadzorem, a także konsekwentnie rozwijał współpracę na poziomie europejskim. Był to istotny element zapewniający budowę stabilnego i bezpiecznego systemu bankowego wspierającego tym samym transformację polskiej gospodarki.

Polskie banki w ostatnich kilkunastu latach nie tylko nie potrzebowały pomocy państwa, ale stały się największym płatnikiem podatku CIT, zaś od 2016 r. wspierają dodatkowo budżet państwa podatkiem od aktywów.

ZBP prowadził równolegle dialog z przedstawicielami rządu, ministerstw i organów nadzorczych, informując administrację państwową o sytuacji w sektorze bankowym oraz przedkładając propozycje rozwiązań w zakresie rynku finansowego. Przedstawiciele ZBP na bieżąco uczestniczyli w licznych konsultacjach dotyczących kluczowych rozwiązań prawnych i decyzji strategicznych dla gospodarki. Stale prowadzono szerokie konsultacje ze środowiskiem bankowym dla zwiększenia skuteczności identyfikacji problemów, z którymi stykają się banki oraz zagrożeń i propozycji, jakie wynikają z ich bieżącej działalności. Problematykę bankową przedstawiciele ZBP prezentowali na forum komisji sejmowych i senackich, co przekładało się na efektywny udział sektora w procesie powstawania rozwiązań przygotowywanych w Narodowym Banku Polskim i urzędach nadzorczych, a dotyczących polskich banków

Według wielu przedstawicieli sektora bankowego główną wartością Związku Banków Polskich jest umiejętność wytworzenia wśród swoich członków poczucia zbieżnych interesów – i to mimo dużej konkurencji na rynku bankowym. Wspólny sukces projektu modernizacji polskiej gospodarki, w którym izba gospodarcza odegrała istotną rolę, był wynikiem wielu składowych. Warto przy tym jednak szczególny nacisk położyć na słowo „wspólny” – gdyż jest to niewątpliwie sukces nie tylko sektora bankowego, ale także jego klientów, a tym samym całej gospodarki. Wśród przymiotów, które charakteryzują polską bankowość i przyczyniają się do sukcesu wszystkich zaangażowanych w jej budowę, należy wymienić jeden z najsprawniejszych systemów rozliczeniowych na świecie. W światowej czołówce polską bankowość plasuje również poziom wykorzystania nowych technologii – na czele z bankowością mobilną, internetową i infrastrukturą kartową. Systemy te wspierane są poprzez sprawną wymianę informacji gospodarczej oraz stale rozwijany obszar bezpieczeństwa transakcji elektronicznych i baz danych klientów. Na wspólne osiągnięcia składa się także utrzymujący się na wysokim poziomie wskaźnik zaufania do sektora bankowego – jedynie w 2016 r. zanotowano dziewięciopunktowy wzrost poziomu zaufania do banków. Rośnie ono dzięki stabilności i przewidywalności sektora, jak również sprawnemu systemowi gwarantowania depozytów. O jakości polskiej bankowości świadczy także poziom spłacalności kredytów oraz zaangażowanie instytucji finansowych w projekty infrastrukturalne, w tym te z wykorzystaniem środków unijnych. Polskie banki w ostatnich kilkunastu latach nie tylko nie potrzebowały pomocy państwa, ale stały się największym płatnikiem podatku CIT, zaś od 2016 r. wspierają dodatkowo budżet państwa podatkiem od aktywów.

To dzięki umiejętnemu godzeniu interesów wielu podmiotów polska bankowość stanowi obecnie dla wielu krajów przykład do naśladowania. Chociaż postrzeganie sektora bankowego w wyniku światowego kryzysu zmieniło się i stale ulega zmianie, to istnieją poważne przesłanki ku temu, aby opisywany okres uznać za dorobek całej gospodarki istotnie wpływający na rozwój Polski.