Bank i Klient: Obowiązki banków i SKOK-ów w związku z rachunkami nieaktywnymi

BANK 2016/06

Sektor bankowy poddawany jest ustawicznym modyfikacjom. Zmiany dotyczą nie tylko typowych dla gospodarki wolnorynkowej obszarów konkurencyjnych, takich jak: doskonalenie oferty produktowej i usługowej, wdrażanie nowych produktów bankowych zgodnych z oczekiwaniami rynku i potrzebami konsumentów. Nowelizacja przepisów z obszaru Prawa bankowego, która wejdzie w życie 1 lipca 2016 r. dotyczy prawno-organizacyjnego obszaru relacji: bank - posiadacz rachunku bankowego, bank - osoba (osoby) dysponująca tytułem prawnym do środków zgromadzonych na rachunku bankowym posiadacza (spadkobiercy).

Sektor bankowy poddawany jest ustawicznym modyfikacjom. Zmiany dotyczą nie tylko typowych dla gospodarki wolnorynkowej obszarów konkurencyjnych, takich jak: doskonalenie oferty produktowej i usługowej, wdrażanie nowych produktów bankowych zgodnych z oczekiwaniami rynku i potrzebami konsumentów. Nowelizacja przepisów z obszaru Prawa bankowego, która wejdzie w życie 1 lipca 2016 r. dotyczy prawno-organizacyjnego obszaru relacji: bank - posiadacz rachunku bankowego, bank - osoba (osoby) dysponująca tytułem prawnym do środków zgromadzonych na rachunku bankowym posiadacza (spadkobiercy).

Jędrzej Brand

Podstawą prawną zmian są nowelizacje ustaw mających zastosowanie do podmiotów bankowych. Nowelizacja obejmuje swym zakresem ustawę Prawo bankowe (dalej UPB), ustawę o SKOK (dalej USKOK) i ustawę o ewidencji ludności (dalej UEL). Celem tej nowelizacji jest uregulowanie problematyki tzw. rachunków nieaktywnych (zwanych też potocznie rachunkami uśpionymi) i stworzenie warunków dla:

umożliwienia posiadaczowi rachunku, w chwili zawierania umowy rachunku bankowego, podjęcia decyzji w przedmiocie wydania dyspozycji wkładem na wypadek śmierci;

zniwelowania utrudnień związanych z dostępem spadkobierców i zapisobiorców zmarłych posiadaczy rachunków bankowych do informacji o tych rachunkach;

nałożenia na banki obowiązków weryfikacyjnych w związku z prowadzonymi przez nie rachunkami, co do których ich posiadacze nie wykazują aktywności (brak dyspozycji na rachunku przez okres wskazany w UPB).

Na gruncie dotychczas obowiązujących rozwiązań ustawowych banki nie są zobowiązane do ustalania braku aktywności na rachunku, przyczyn braku aktywności na nim, a także do poszukiwania spadkobierców posiadacza w razie, gdy brak aktywności wynikał z jego zgonu.

Zmiany UPB, które wejdą w życie z dniem 1 lipca br., w zasadniczym stopniu są ukierunkowane na zobowiązanie banku do:

  • działań weryfikacyjnych wobec rachunków bankowych nieaktywnych (m.in. uśpionych), czyli takich, co do których posiadacze nie wydali dyspozycji przez okres wskazany w odpowiednich przepisach nowelizujących UPB;
  • działań informacyjnych na rzecz posiadacza rachunku, który nie wydał co do niego dyspozycji przez okres wskazany w UPB, w celu poinformowania go o skutkach braku dyspozycji;
  • działań informacyjnych wobec klienta banku o możliwości dokonania dyspozycji wkładem na wypadek jego śmierci.

UDOSTĘPNIENIE BAZY PESEL DLA CELÓW WERYFIKACYJNYCH

W związku z powyższą nowelizacją Związek Banków Polskich - odpowiednio wcześniej - podjął działania zmierzające do zapewnienia bankom dostępu do bazy PESEL oraz Rejestru Dowodów Osobistych (RDO) za pośrednictwem Systemu DOKUMENTY ZASTRZEŻONE. Takie rozwiązanie umożliwi efektywną i prawidłową realizację nałożonego na banki obowiązku wystąpienia w określonym terminie do ministra cyfryzacji o udostępnienie danych zawartych w rejestrze PESEL w zakresie umożliwiającym ustalenie, czy posiadacz rachunku żyje. System DOKUMENTY ZASTRZEŻONE zapewni udostępnienie wnioskowanych danych za pomocą urządzeń teletransmisji, w drodze weryfikacji, co dokona się stosownie do regulacji zawartej w odpowiednim przepisie ustawy o ewidencji ludności.

W art. 49 ust 1 tej ustawy czytamy: "Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 1, udostępnia się za pomocą urządzeń teletransmisji danych, w drodze weryfikacji, dane zawarte w rejestrze PESEL. Warunkiem udostępniania danych w tym trybie jest złożenie jednorazowego wniosku, spełnienie łącznie wymagań określonych w art. 48 oraz uzyskanie zgody wydanej na podstawie art. 51 ust. 2 pkt 1.

2. Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1, udostępnia się, w sposób i na warunkach określonych w ust. 1, dane dotyczące adresu.

2a. Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1, udostępnia się dane potwierdzające zgon, w sposób i na warunkach określonych w ust. 1.

3. Udostępnianie danych w drodze weryfikacji, o której mowa w ust. 1, polega na porównaniu przekazanych danych z danymi zawartymi w rejestrze PESEL. Wynikiem udostępniania danych w tym trybie jest potwierdzenie zgodności przekazanych danych albo raport niezgodności danych.

Art. 46. 1. mówi zaś, że: Dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, udostępnia się następującym podmiotom:

1) organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze;

2) Policji, Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Służbie Celnej, Żandarmerii Wojskowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biuru Ochrony Rządu, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Szefowi Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych, organom wyborczym i strażom gminnym (miejskim);

3) komornikom sądowym - w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego;

4) organom kontroli skarbowej i wywiadowi skarbowemu;

5) państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach;

6) Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi, w zakresie danych osób poszukiwanych.

2. Dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione:

1) osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny.

Obowiązek weryfikacyjny banków (co 5 lat, przed upływem 10 lat od ostatniej dyspozycji na rachunku, na żądanie podmiotu uprawnionego) znajduje zastosowanie wobec umów rachunku bankowego zawieranych:

  • po dniu wejściu w życie przedmiotowej nowelizacji UPB;
  • przed dniem wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji UPB, z tym, że należy zaznaczyć, że w przypadku rachunku bankowego, odnośnie którego jego posiadacz dokonał ostatniej dyspozycji 5 lat przed dniem wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji UPB, obowiązek weryfikacyjny banków będzie miał zastosowanie od dnia wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji UPB.

bank.2016.06.wykres.152.aW świetle powyższego uruchomienie dostępu do bazy PESEL za pośrednictwem Systemu DOKUMENTY ZASTRZEŻONE powinno nastąpić w takim terminie, ażeby banki mogły wywiązać się z nałożonego na nie ustawowego obowiązku weryfikacyjnego od 1 lipca 2016 r. Obowiązki weryfikacyjne banku w związku z wygaśnięciem zawartych na czas oznaczony umów o prowadzenie rachunku

W art. 59b znowelizowanego Prawa bankowego czytamy: "Z upływem 3 miesięcy od dnia wygaśnięcia umowy rachunku bankowego, o której mowa w art. 59a, zawartej na czas oznaczony, w razie braku wcześniejszej dyspozycji wypłaty środków pieniężnych, bank jest obowiązany wystąpić do ministra właściwego do spraw informatyzacji o udostępnienie danych z rejestru PESEL umożliwiających ustalenie, czy posiadacz rachunku żyje.

Zgodnie z powyższym, w przypadku umów rachunku bankowego zawieranych na czas oznaczony, z upływem 3 miesięcy od dnia wygaśnięcia umowy, w razie braku dyspozycji wypłaty środków pieniężnych zgromadzonych na tym rachunku, bank jest obowiązany wystąpić do ministra cyfryzacji o udostępnienie danych z rejestru PESEL w zakresie, w jakim pozwolą one ustalić, czy posiadacz rachunku żyje.

OBOWIĄZKI WERYFIKACYJNE BANKU W ZWIĄZKU Z UPŁYWEM 5 LAT OD OSTATNIEJ DYSPOZYCJI CO DO RACHUNKU

W zakresie norm dotyczących weryfikacji rachunków zastosowanie mają następujące przepisy UPB, które wchodzą w życie z 1 lipca br.:

Art. 59a. 1: Umowa rachunku bankowego, którego posiadaczem jest osoba fizyczna, niezawarta w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, ulega rozwiązaniu z:

  • dniem śmierci posiadacza rachunku,
  • upływem 10 lat od dnia wydania przez posiadacza rachunku ostatniej dyspozycji dotyczącej tego rachunku, a w przypadku gdy umowa przewiduje prowa dzenie więcej niż jednego rachunku - tych rachunków, chyba że umowa rachunku oszczędnościowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej była zawarta na czas oznaczony dłuższy niż 10 lat.

(...)

6. Z upływem 5 lat od dnia wydania ostatniej dyspozycji dotyczącej rachunku prowadzonego na podstawie umowy, o której mowa w ust. 1, bank jest obowiązany wystąpić do ministra właściwego do spraw informatyzacji o udostępnienie danych z rejestru Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) umożliwiających ustalenie, czy posiadacz rachunku żyje. W przypadku gdy umowa przewiduje prowadzenie więcej niż jednego rachunku, termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym, liczy się od dnia wydania ostatniej dyspozycji dotyczącej tych rachunków.

Zgodnie z przytoczoną regulacją, wobec umowy rachunków prowadzonych przez bank na rzecz osoby fizycznej niezwiązanej z prowadzoną przez tę osobę działalnością gospodarczą, bank jest obowiązany, z upływem 5 lat od ostatniej dyspozycji na rachunku, do: wystąpienia do ministra cyfryzacji1 o udostępnienie danych z rejestru PESEL w takim zakresie, w jakim pozwolą te dane ustalić, czy posiadacz rachunku żyje.

A zatem, prowadzone przez bank rachunki będą co 5 lat weryfikowane pod kątem aktywności. Warunkiem powstania obowiązku weryfikacyjnego będzie brak aktywności na rachunku (brak dyspozycji posiadacza wobec rachunku przez okres 5 lat). To będzie uzasadnieniem dla kierowania przez banki wniosku do bazy PESEL o udostępnienie danych pozwalających ustalić, czy posiadacz rachunku żyje.

bank.2016.06.wykres.153.aZESTAWIENIE OBOWIĄZKÓW BANKU W ŚWIETLE NOWELIZACJI UPB

Przedstawione w 1. regulacje UPB nakładają na banki aktywność w obszarze:

  • ustalania występowania rachunków uśpionych,
  • wyjaśniania statusu rachunków terminowych poprzez dostęp do bazy PESEL w zakresie, w jakim pozwoli to ustalić, czy posiadacz rachunku żyje,
  • niwelowania występowania rachunków uśpionych ze względu na brak wiedzy posiadacza rachunku co do możliwości wydania takiej dyspozycji.

Banki wykonując obowiązki nałożone nowelizacją Prawa bankowego umożliwią ich klientom łatwiejsze odszukanie rachunków "zapomnianych", jak również rachunków uśpionych, na których są zgromadzone środki zmarłych spadkobierców.

Rozwiązaniem informatycznym, które już w chwili obecnej istnieje i będzie pozwalało na wywiązanie się przez sektor bankowy z wymienionych wyżej obowiązków jest funkcjonujący od lat System DOKUMENTY ZASTRZEŻONE, który od początku swojego istnienia stanowi podstawowy element wsparcia całego sektora w procesie prawidłowej identyfikacji klientów.


1 Na podstawie Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2016 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu działań ministra cyfryzacji, kieruje on działem administracji rządowej - informatyzacja.

 

Udostępnij artykuł: