Banki spółdzielcze: Urządzenia do obsługi gotówki

NBS 2016/07-08

Gotówka nadal jest podstawowym sposobem płatności w obrocie detalicznym w Polsce i ma udział w 80% transakcji. Dlatego, choć systematycznie przybywa terminali POS i aktywnie korzystających z płatności bezgotówkowych, nadal jest i w najbliższych latach będzie zapotrzebowanie na nowoczesne urządzenia oraz systemy wspierające obrót gotówką.

0001

Gotówka nadal jest podstawowym sposobem płatności w obrocie detalicznym w Polsce i ma udział w 80% transakcji. Dlatego, choć systematycznie przybywa terminali POS i aktywnie korzystających z płatności bezgotówkowych, nadal jest i w najbliższych latach będzie zapotrzebowanie na nowoczesne urządzenia oraz systemy wspierające obrót gotówką.

Bohdan Szafrański

Według danych NBP, w I kw. 2010 r. w obrocie znajdowało się 94 691,8 mln sztuk banknotów, a w I kw. br. było ich już 161 560,5 mln sztuk (wzrost o 71%). Przez kilkanaście lat w Polsce tym, co zniechęcało np. w handlu do przechodzenia na transakcje kartowe, były stosunkowo wysokie koszty związane z obowiązującymi wtedy stawkami interchange. To się zmieniło, ale nic nie wskazuje, by gotówka szybko została zastąpiona przez inne formy płatności, choć podejmuje się wiele kroków w tym kierunku.

nbs.2016.07-08.foto.013.a.267xBohdan Szafrański, absolwent SGGW w Warszawie, ukończył też studia podyplomowe z zakresu informatyki i telekomunikacji na Politechnice Warszawskiej. Zajmował się normalizacją z zakresu żywności, rolnictwa i leśnictwa w PKN. Od początku lat 90. pisze o nowych technologiach informatycznych, między innymi o tematyce związanej z informatyką, telekomunikacją i biznesem. Współpracował z takimi tytułami, jak: "Gazeta Wyborcza" (dodatek Biuro i Komputer), "PCkurier", "Informatyka", "Elektronika", "Świat Telekomunikacji", "Mobile Computing", "businessman.pl", "Inżynieria i Utrzymanie Ruchu Zakładów Przemysłowych". Od 2011 r. stały współpracownik "Miesięcznika Finansowego BANK". Redagował i współredagował publikacje z Forum Technologii Bankowości Spółdzielczej.

Niespójne działania

W 2016 r. po raz pierwszy w naszym kraju obchodziliśmy 5 kwietnia jako "Dzień bez płacenia gotówką". Akcja ta jest elementem paneuropejskiej kampanii "No Cash Day" i odbywa się pod patronatem Parlamentu Europejskiego. Idea dnia bez gotówki jest też zapisana w Programie Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego w Polsce na lata 2014-2020. W kwietniu Sejm przegłosował obniżenie do 15 tys. zł (było 15 tys. euro) limitu transakcji gotówkowych. Polityka naszego państwa w eliminowaniu używania gotówki nie do końca jest spójna. Z jednej strony ogranicza się kwotę płatności gotówkowych, a z drugiej zapowiada np. wprowadzenie do obiegu (w przyszłym roku) nowego banknotu o nominale 500 zł. Ma on ułatwić życie płacącym gotówką. Na świecie niechętnie patrzy się na wysokie nominały, bo są one chętnie wykorzystywane przez świat przestępczy i terrorystów.

Na blogu firmy Tellermate, Dave Lunn na początku lutego tego roku przedstawił trendy w zarządzaniu gotówką, jakie jego zdaniem będą znaczące w tym roku. Powołał się na raport firmy Cardtronic wskazujący, że czterech z pięciu konsumentów wciąż woli płacić gotówką w różnych codziennych sytuacjach. Oznacza to, że nawet w dobie płatności mobilnych, zarządzanie gotówką nadal jest ważne dla firm. Co więcej, pojawiać się będzie w obiegu coraz więcej banknotów polimerowych o znacznie większej trwałości i lepiej zabezpieczonych. Już w tym roku taki banknot znajdzie się w obiegu w Wielkiej Brytanii. Dla działających na rynku brytyjskim wiąże się to z koniecznością modernizacji sprzętu do obsługi gotówki (nowy rozmiar, grubość, tekstura). Warto zwrócić uwagę, że wprowadzenie banknotów polimerowych na większą skalę ograniczy koszty emisji i poprawi bezpieczeństwo obrotu gotówkowego. Wydaje się, że wykonane z takiego materiału banknoty będą w przyszłości dominować na rynku. Kolejnym trendem, według Lunna, są inteligentne szuflady kasowe. Poza zmniejszeniem (lub nawet wyeliminowaniem) możliwości dokonywania fraudów przez kasjerów, ułatwiają one bardziej przejrzyste zarządzanie gotówką. Lunn sądzi, że jeśli nawet nie inwestuje się w takie rozwiązania w 2016 r., to jednak warto je rozważyć.

Multisejfy, recyklery itp.

Na rynku dostępnych jest wiele modeli urządzeń od najprostszych po bardziej złożone. Trudno polecać konkretne rozwiązania, bo potrzeby użytkowników są różne. Jednak nawet w stosunkowo prostych urządzeniach, jakimi są liczarki do banknotów i monet, warto brać pod uwagę (poza spełnianiem norm, dopuszczeniami itp.) wybrane cechy użytkowe. Serwis TopTenReviews radzi, by przy wyborze takich urządzeń zwracać uwagę na: pojemność, wykrywanie fałszywych banknotów, szybkość i funkcjonalność. Duża pojemność przyspiesza proces liczenia. Większość liczników oferuje jakąś formę detekcji fałszywych banknotów dla wielu walut. Wykorzystuje się w tym celu detekcję nadruku o właściwościach magnetycznych i świecenie w nadfiolecie. Zastosowanie tylko jednego z nich nie gwarantuje wystarczającej ochrony. Warto też zwrócić uwagę, że niektóre modele działają znacznie szybciej niż inne. TopTenReviews poleca te o szybkości przekraczającej zliczanie 1000 banknotów na minutę. Niektóre modele ułatwiają przygotowanie gotówki dla depozytów bankowych lub przechowywania.

Warto tu przypomnieć, że pierwsze liczarki pieniędzy zostały wprowadzone w 1920 r. w Stanach Zjednoczonych. Produkowała je firma Federal Bill Counter z Waszyngtonu. Maszyny zostały zaprojektowane w celu zwiększenia wydajności i ograniczenia błędów popełnianych przez kasjerów w Banku Rezerw Federalnych.

Multisejfy, recyklery zdecydowanie lepiej automatyzują obsługę gotówki, a na dodatek gromadzą dane o przeliczanych banknotach. Pozwala to zautomatyzować cały back office obsługi gotówki. Można podać tu przykład recyklera kasjerskiego TCR Vertera. Urządzenie automatyzuje proces wpłat i wypłat banknotów oraz współpracuje z oprogramowaniem Novum Bank Enterprise. Automat przekazuje do oprogramowania wpłacaną kwotę wraz ze specyfikacją poszczególnych nominałów, a przy operacji wypłaty inicjowanej z poziomu oprogramowania bankowego pracownik ma możliwość zadeklarowania kwoty operacji i liczby poszczególnych banknotów. Automat recyklingowy sortuje je i deponuje w sejfie, z jednoczesnym automatycznym księgowaniem środków na rachunku. Banknoty mogą być wydane kolejnemu klientowi, który poprosił o wypłatę. Urządzenie daje praktycznie 100% gwarancji wykrycia wszystkich fałszywych banknotów, które są poddawane weryfikacji podczas realizacji operacji.

Warto zauważyć, że tego rodzaju urządzenia nie tylko zwiększają dokładność liczenia banknotów czy odciążają personel, ale poprawiają też poziom identyfikacji potencjalnie podrobionych banknotów. To też sposób na ograniczenie kradzieży i zwiększenie bezpieczeństwa pracowników. Wydaje się, że - poza kosztem wdrożenia urządzenia - nowoczesny recykler kasjerski jest rozwiązaniem optymalnym dla wielu placówek bankowych. Wzrasta wydajność kasjerów i menedżerów. Recyklery w najbliższych latach powinny zastępować szuflady kasowe (odsłonięta gotówka, ręczne równoważenie jej zapasów itp.). Jednak mimo udokumentowanych korzyści nadal barierą jest długi okres zwrotu z inwestycji. Nadto postęp technologiczny może zniechęcać przed inwestycją już dziś. Wydaje się bowiem, że dyspensery kasjerskie i multisejfy zaczynają ustępować miejsca automatom kasjerskich (recyklerom). Przy rozważaniu inwestycji związanych z obrotem gotówką warto to właśnie je brać pod uwagę jako rozwiązania zdecydowanie przyszłościowe. Trzeba też zwrócić uwagę na automaty typu Assisted Self Service, które coraz częściej spotykamy w placówkach bankowych na świecie.

nbs.2016.07-08..foto.014.a.400xPrzoduje Skandynawia

Przykład krajów skandynawskich wskazuje, że gotówkę można jednak dość skutecznie wyprzeć z rynku. W opublikowanym 24 czerwca przez duńską radę płatności raporcie "Kontanters rolle i samfundet" (Rola gotówki w społeczeństwie), zastanawiano się, czy w związku ze zmianą schematów płatniczych w Danii, należy zachować przepis zobowiązujący detalistów do przyjmowania gotówki jako środka płatniczego (został wprowadzony w 1984 r. po uruchomieniu karty debetowej Dankort). Obecnie płatności gotówkowe stanowią w tym kraju tylko 20% płatności detalicznych. Wraz ze Szwedami i Norwegami, Duńczycy najczęściej w Europie korzystają z kart, a najrzadziej z gotówki. Osobiście jestem jednak przekonany, że w Polsce gotówka jeszcze przez wiele lat pozostanie popularnym sposobem realizowania płatności wśród konsumentów i będzie stanowiła znaczną część transakcji kasowych.

Warto wszakże odwiedzić drugi już Kongres Obrotu Gotówki 2016, organizowany przez Związek Banków Polskich (odbędzie się w Warszawie 8 września 2016 r. w Hotelu Novotel Lotnisko). Będzie to okazja do zapoznania się z nowymi rozwiązaniami i technologiami oraz przysłuchania się dyskusji przedstawicieli Narodowego Banku Polskiego, PWPW, banków, firm CIT i dostawców technologii. Automatyka przemysłowa może być dziś pomocna w usprawnianiu procesów obsługi gotówki, zwiększaniu bezpieczeństwa związanego z jej przechowywaniem i transportem. Wydaje się, że niektóre rozwiązania recyklingu gotówki mogą być atrakcyjne nie tylko dla banków, ale stać się ważnymi inwestycjami dla dużych sklepów, zapewniającymi przy okazji szybki zwrot z inwestycji. Również mniejsze organizacje mogą skorzystać na wdrożeniu technologii recyklingu gotówki. Pozwoli to w wielu miejscach korzystać z zamkniętego cyklu obiegu gotówki, eliminując całkowicie jej ręczną obsługę. Specjaliści sądzą jednak, że wizja całkowicie zamkniętego cyklu obsługi gotówki pomiędzy bankami, firmami CIT i detalistami to nadal dość odległa przyszłość. A przy okazji - jeśli chodzi o banknoty, to przyszłość może należeć do tych wykonanych z polimerów. Pierwsze pojawiały się w latach 80. minionego wieku. Szybko z nich rezygnowano, bo traciły barwy i ścierała się z nich grafika. Dziś dysponujemy znacznie lepszymi technologiami. Za papierem pozostał już tylko jeden argument - jest bardziej ekologiczny.

 
Udostępnij artykuł: