Bankowość spółdzielcza: Pożyczka podporządkowana jako instrument dokapitalizowania banku spółdzielczego

NBS 2015/09

Wejście w życie znowelizowanej ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych jest dobrą okazją do zaprezentowania nowych rozwiązań, ale również przypomnienia zasad, jakie obowiązują przy zastosowaniu jednej z najbardziej tradycyjnych metod pozyskania kapitału przez bank, a mianowicie pożyczki podporządkowanej.

Wejście w życie znowelizowanej ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych jest dobrą okazją do zaprezentowania nowych rozwiązań, ale również przypomnienia zasad, jakie obowiązują przy zastosowaniu jednej z najbardziej tradycyjnych metod pozyskania kapitału przez bank, a mianowicie pożyczki podporządkowanej.

Andrzej Chodkowski

Nowela ustawy jest odpowiedzią na nowe europejskie regulacje, określane jako pakiet CRD IV/ CRR, ustanawiające wymogi kapitałowe wobec banków i innych instytucji finansowych. Ustawa określa minimalną wartość kapitału założycielskiego banków spółdzielczych oraz progi kwotowe, które determinują możliwość prowadzenia działalności na określonym obszarze: lokalnym, regionalnym oraz krajowym, a także zasady zrzeszania się albo samodzielnego funkcjonowania banków. Wprowadza również rozwiązania umożliwiające zakwalifikowanie kapitału udziałowego w bankach spółdzielczych jako kapitału podstawowego (Tier I), poprzez możliwość ograniczenia albo odmowy zwrotu wpłat wniesionych na udziały członkowskie, w ściśle określonych przypadkach, związanych z zapewnieniem odpowiednich parametrów adekwatności kapitałowej.

Najważniejszą częścią ustawy są jednak przepisy ustanawiające, zupełnie nowe w polskim sektorze bankowości spółdzielczej, zasady wspólnego zarządzania płynnością i wypłacalnością banków skupionych w systemie ochrony lub w zrzeszeniu zintegrowanym. Główną różnicę pomiędzy tymi formami organizacyjnymi wyznaczają możliwości stosowania instrumentów pomocowych w postaci mechanizmów kapitałowych, obowiązkowych wpłat na tworzone fundusze i wnoszenia depozytów. Najistotniejszy jest jednak zakres uprawnień władczych oraz kontrolnych, które przysługują podmiotom zarządzającym wobec uczestników systemu ochrony lub zrzeszenia zintegrowanego. Przepisy ustawowe, zakreślając zasady organizacji oraz ogólne ramy funkcjonowania obydwu tych systemów pomocowych, scedowały uprawnienia do określenia szczegółowych rozwiązań w umowie systemu ochrony lub umowie zrzeszenia zintegrowanego, która podlega zatwierdzeniu przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Wśród form wspierania płynności i wypłacalności banków spółdzielczych, należących do powyższych systemów, ustawa wymienia pożyczki, gwarancje i poręczenia.

Zasady naliczania

Pożyczka podporządkowana jako instrument zapewnienia odpowiedniego poziomu funduszy własnych banku, znajduje swoje umocowanie zarówno w przepisach pakietu CRD IV/ CRR, jak też Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. poz. 128 z późn. zm.). Na podstawie art. 62 i 63 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 575/2013, pożyczki podporządkowane mogą być zaliczane do kapitału uzupełniającego (Tier II), o ile zostaną spełnione warunki określone w rozporządzeniu. Dotyczy to m.in. wymogów, zgodnie z którymi:

  • pożyczki zostały faktycznie zaciągnięte i wypłacone,
  • pożyczki nie zostały przyznane przez instytucję korzystającą z nich lub jej jednostki zależne albo przedsiębiorstwo, w którym posiada co najmniej 20% udziałów kapitałowych, ani też nie są finansowane w sposób bezpośredni lub pośredni przez tę instytucję,
  • należność z tytułu kwoty głównej jest w pełni podporządkowana w stosunku do pozostałych wierzycieli,
  • pożyczki nie są zabezpieczone lub objęte gwarancją, jak również żadnym porozumieniem, które zwiększałoby stopień uprzywilejowania należności,
  • termin ich spłaty wynosi co najmniej 5 lat i nie są objęte postanowieniami, które stanowiłyby zachętę lub opcję wcześniejszego zwrotu, za wyjątkiem przypadków przewidzianych w rozporządzeniu (m.in. w sytuacji niewypłacalności lub likwidacji instytucji),
  • oprocentowanie pożyczki nie może być zmieniane w zależności od oceny zdolności kredytowej.

W celu ustalenia wysokości kwoty zaliczonej do kapitału Tier II, pożyczki podporządkowane podlegają amortyzacji.

Andrzej Chodkowski

Absolwent warszawskiej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Krajowej Szkoły Administracji Publicznej oraz programu "Management 2009", organizowanego przez ICAN Institute i Harvard Business Review. W latach 1994-2007 pracował w administracji rządowej, przechodząc ścieżkę od szeregowego urzędnika do podsekretarza stanu. Od 2007 do 2010 r. był prezesem zarządu warszawskiej firmy deweloperskiej Agro-Man. W 2009 r. zdobył tytuł "Pracodawcy roku w budownictwie". Od 2010 r. wspiera rozwój usług finansowych dla małych i średnich przedsiębiorstw, początkowo jako szef Zespołu Programów Kredytowych w Europejskim Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej - Counterpart Fund, a obecnie jako prezes zarządu spółki "Poręczenia Kredytowe"

Jako fundusze uzupełniające...

W polskich przepisach zasady zaliczania pożyczek podporządkowanych do kapitałów banków zostały uregulowane w art. 127 ust. 3 pkt 2 lit. b ustawy - Prawo bankowe. Na podstawie tego przepisu zobowiązania podporządkowane mogą być, za zgodą Komisji Nadzoru Finansowego, zaklasyfikowane jako fundusze uzupełniające. Pożyczka powinna spełniać następujące warunki:

  • środki pieniężne przyjęto na okres co najmniej 5 lat (okres umowy),
  • środki pieniężne nie mogą być wycofane z banku przed upływem okresu umowy, chyba że wyrazi na to zgodę Komisja Nadzoru Finansowego
  • środki pieniężne podlegają zwrotowi w ostatniej kolejności w przypadku upadłości banku lub jego likwidacji,
  • zwrot środków pieniężnych nie jest zabezpieczony przez bank bezpośrednio lub pośrednio.

Pożyczka podlega amortyzacji - pomniejszana jest na koniec każdego roku w ciągu ostatnich 5 lat trwania umowy o 20% jej kwoty. W banku spółdzielczym suma obliczonej w powyższy sposób pożyczki podporządkowanej i dodatkowej kwoty odpowiedzialności członków nie może przewyższać połowy funduszy podstawowych banku. Warunkiem zaliczenia pożyczki do funduszu uzupełniającego jest uzyskanie decyzji Komisji Nadzoru Finansowego, wydawanej na wniosek banku. KNF udostępnia na swojej stronie internetowej formularz "wniosku o wyrażenie zgody na zaliczenie środków pieniężnych uzyskanych tytułem pożyczki podporządkowanej do funduszy uzupełniających banku spółdzielczego". Do wniosku należy dołączyć:

  • uzasadnienie wniosku,
  • umowę zawartą pomiędzy bankiem a podmiotem udzielającym pożyczki podporządkowanej,
  • oświadczenie zarządu banku o braku bezpośredniego lub pośredniego zabezpieczenia przez bank zwrotu środków,
  • informację o podmiocie udzielającym pożyczki,
  • potwierdzenie wpłaty środków (opcjonalnie w zależności od postanowień umowy),
  • projekcję rachunku funduszy własnych oraz kształtowanie się współczynnika wypłacalności w okresie korzystania ze środków pożyczki podporządkowanej,
  • potwierdzenie uiszczenia opłaty skarbowej.

Zgoda KNF jest wyrażana w formie decyzji administracyjnej, zatem termin jej wydania wynosi do 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych do 60 dni.

Na zakończenie warto wspomnieć o ofercie pożyczek podporządkowanych, dedykowanej dla banków spółdzielczych zrzeszonych w Spółdzielczej Grupie Bankowej, których udziela spółka Poręczenia Kredytowe. Wysokość pożyczki wynosi do 3 000 000 zł, okres spłaty do 7 lat, stawkę bazową dla oprocentowania pożyczki stanowi WIBOR 6M; stopa procentowa jest sumą stawki bazowej i marży ustalonej w umowie, spłata oprocentowania następuje w okresach półrocznych, a spłata kapitału dokonywana jest jednorazowo na koniec okresu pożyczkowego.

Omawiane dokumenty

  • Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1166)
  • Na pakiet CRD IV/CRR składają się: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniające rozporządzenie (UE) nr 648/2012 (Capital Requirements Regulation - CRR) oraz Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnymi, zmieniająca dyrektywę 2002/87/WE i uchylająca dyrektywy 2006/48/WE oraz 2006/49/WE (Capital Requirements Directive IV - CRD IV), a także akty wykonawcze o charakterze standardów technicznych

 

 

Udostpnij artyku: