Coraz więcej różnic na wsi

Polecamy

Raport "Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I", przygotowany przez Fundację Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej we współpracy z Instytutem Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN potwierdza, że polska wieś jest silnie zróżnicowana, a efekty realizowanej w Polsce polityki na rzecz obszarów wiejskich nie sprzyjają niwelowaniu dysproporcji w rozwoju społeczno-gospodarczym.

Raport "Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I", przygotowany przez Fundację Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej we współpracy z Instytutem Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN potwierdza, że polska wieś jest silnie zróżnicowana, a efekty realizowanej w Polsce polityki na rzecz obszarów wiejskich nie sprzyjają niwelowaniu dysproporcji w rozwoju społeczno-gospodarczym.

Wyniki pierwszego, niezależnego raportu "Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I", który w sposób kompleksowy przedstawia poziom rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich w Polsce, potwierdzają istnienie głębokiego ich zróżnicowania według wyraźnie zarysowujących się dwóch porządków: na linii wschód-zachód w ujęciu międzyregionalnym oraz w relacji centrum-peryferia w ramach poszczególnych regionów.

Obszary wiejskie wschodniej części kraju (również i części centralnej) wskazują na niższy poziom rozwoju społeczno-gospodarczego w stosunku do regionów zachodnich. W gminach Polski zachodniej bardziej zaawansowany jest proces dezagraryzacji lokalnej gospodarki, występują bardziej zasobne budżety gmin, młodszy jest zasób demograficzny, a warunki mieszkaniowe są korzystniejsze niż na wschodzie kraju.

Z drugiej jednak strony, obok podziału wschód-zachód, występuje także podział obszarów wiejskich na strefy centralne - powiązane z dużymi miastami - i strefy peryferyjne, położone najczęściej w strefie styku granic regionalnych. Gminy silnie powiązane z dużymi miastami wykazują znacznie większy stopień rozwoju niż rejony odległe od tych centrów. W gminach podmiejskich występuje bardziej zrównoważony rynek pracy, wyraźnie lepsza dostępność przestrzenna, bardziej zamożne są nie tylko budżety gmin, ale i gospodarstw domowych.

Najniższy poziom rozwoju osiągają gminy z woj. podlaskiego, lubelskiego, mazowieckiego, na obrzeżach łódzkiego, świętokrzyskiego, warmińsko-mazurskiego oraz Pomorza Środkowego. Najwyższy poziom rozwoju odnotowują gminy z obszarów wiejskich wokół Warszawy i Poznania, a także w pobliżu dużych miast i ośrodków administracyjnych w zachodniej części kraju: Kraków, Katowice, Opole, Wrocław, Szczecin, Trójmiasto.

23 proc. gmin w Polsce (głównie we wschodniej i centralnej części kraju) stanowią te, w których dominuje rolnictwo tradycyjne. Charakteryzują się one niskim oraz bardzo niskim poziomem rozwoju społeczno-gospodarczego i są pomijane przy realizacji najważniejszych krajowych oraz paneuropejskich sieci dróg o podwyższonym standardzie.

Niezależnie jednak od istniejących podziałów i dysproporcji, gminy wiejskie i miejsko-wiejskie, zajmujące łącznie 93 proc. powierzchni kraju i zamieszkiwane przez 40% ludności, napotykają szereg problemów.

- Mimo, że wieś jest "młodsza" demograficznie od miasta, to starzenie się niektórych regionów jest głęboko zaawansowane, co dalej przekłada się np. na wysokie potrzeby w zakresie usług społecznych. Niemal wszystkie gminy demograficznie stare, gdzie ponad 1/5 to ludność w wieku poprodukcyjnym, skupione są we wschodniej i centralnej części kraju. "Najstarsze" jest woj. podlaskie (powiat hajnowski, siemiatycki, bielski). Jednocześnie obserwujemy tam stały proces wyludniania się tych gmin. Z kolei populacja gmin położonych wokół miast wojewódzkich, a więc ukształtowana pod wpływem migracji ludności, jest młodsza. Obecnie w kraju migracje ze wsi do miast równoważą migracje z miast na wieś. Są one jednak bardzo silnie zróżnicowane przestrzennie. Niedobór pozarolniczych miejsc pracy na lokalnym rynku pracy i w pobliskim miasteczku (nadal ponad 1/3 ludności wiejskiej pracuje głównie lub wyłącznie w rolnictwie), sprzyja "wypłukiwaniu" siły roboczej przez ośrodki aglomeracyjne, co jeszcze bardziej pogłębia problemy demograficzne polskiej wsi - tłumaczy dr hab. Monika Stanny, profesor Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk.

Zdaniem autorów raportu, jedną z przyczyn takiego stanu są efekty realizowanej w Polsce polityki spójności i polityki regionalnej.

- Niestety efekty realizowanej w Polsce polityki na rzecz obszarów wiejskich nie są zadowalające i sprzyjają pogłębianiu się różnic w rozwoju społeczno-gospodarczym. Czy takie dysproporcje należy niwelować, czy je akceptować? Dokąd powinny zmierzać polityki publiczne oraz unijne instrumenty wsparcia kierowane na obszary wiejskie? Skonstruowana w wyniku przeprowadzonych badań typologia gmin może chociaż częściowo przyczynić się do rozwiązania tych wątpliwości - wyjaśnia Marek Zagórski, prezes Fundacji Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej.

Pełny raport jest dostępny tutaj.

Źródło: Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej

Udostępnij artykuł:

Coraz więcej różnic na wsi

Polecamy

Obszary wiejskie w Polsce stanowią 93% powierzchni kraju i zamieszkuje je blisko 40% ludności. Ponad 60% ludności mieszkającej na wsi nie ma nic wspólnego z rolnictwem. Polska wieś jest bardzo silnie zróżnicowana, a efekty realizowanej w Polsce polityki na rzecz obszarów wiejskich nie są zadawalające i sprzyjają pogłębianiu się różnic w rozwoju społeczno-gospodarczym pomiędzy regionami/województwami (wschód - zachód), jak również w ich obrębie/w ramach poszczególnych województw (centrum - peryferia).

Obszary wiejskie w Polsce stanowią 93% powierzchni kraju i zamieszkuje je blisko 40% ludności. Ponad 60% ludności mieszkającej na wsi nie ma nic wspólnego z rolnictwem. Polska wieś jest bardzo silnie zróżnicowana, a efekty realizowanej w Polsce polityki na rzecz obszarów wiejskich nie są zadawalające i sprzyjają pogłębianiu się różnic w rozwoju społeczno-gospodarczym pomiędzy regionami/województwami (wschód - zachód), jak również w ich obrębie/w ramach poszczególnych województw (centrum - peryferia).

140616.wies.01.600x653

  • Rozwój o charakterze wielofunkcyjnym obszarów wiejskich, nawet położonych z dala od ośrodków miejskich, pozwala osiągać co najmniej przeciętny jego poziom.

  • Aż 23% gmin stanowią te, w których dominuje rolnictwo tradycyjne (głównie w woj. podlaskim, lubelskim, mazowieckim, świętokrzyskim i łódzkim)
  • Gminy te charakteryzują się niskim i bardzo niskim poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego
  • Są omijane przy realizacji najważniejszych krajowych i paneuropejskich sieci dróg
  • podwyższonym standardzie.
  • Blisko 1/5 ludności wsi mieszka w zaledwie 250 gminach podmiejskich, wysoko rozwiniętych ze zredukowaną funkcją rolniczą, a więc w strefie funkcjonalnie miejskiej.

  • Obszary wiejskie najsilniej zurbanizowane usytuowane są wokół aglomeracji warszawskiej i poznańskiej.
  • Ponad 1/4 gmin ma czas dojazdu do miasta wojewódzkiego dłuższy niż 2 godziny (najdłużej dojeżdżają mieszkańcy Pomorza Środkowego - ponad 3 godziny).
  • Zaledwie w 1/3 gmin wszystkie sołectwa są skomunikowane transportem publicznym.
  • Najbardziej "stare" demograficznie jest woj. podlaskie. W jego południowo-wschodnich gminach 1/4 ludności jest w wieku poprodukcyjnym. W relacji do dzieci istnieją tam proporcje 2:1.
  • W populacji osób na wsi w wieku poprodukcyjnym, co czwarty ma 80 i więcej lat.
  • Chętniej na OPP 1% swojego podatku oddają mieszkańcy obszarów podmiejskich, szczególnie w Polsce południowo-zachodniej (w woj. wielkopolskim, dolnośląskim, śląskim i małopolskim co 3 mieszkaniec przekazuje 1%). Aktywność społeczna w województwach Polski wschodniej i centralnej jest na niskim poziomie.
  • Najniższe dochody (poniżej 10000 zł/rok) osiągają podatnicy PIT w regionie Polski wschodniej, zwłaszcza w rolniczych częściach województw podlaskiego i lubelskiego oraz na obszarach położonych peryferyjnie w stosunku do sieci dużych miast i głównych ciągów komunikacyjnych.
  • Klienci pomocy społecznej to głównie mieszkańcy obszarów popegeerowskich.
  • 30% składających wnioski o dopłaty bezpośrednie to tzw. młodzi rolnicy (do 40 lat). Relatywnie najmniejszy ich udział (do 20%) występuje na obszarach o najbardziej rozdrobnionej strukturze agrarnej (woj. małopolskie, podkarpackie i świętokrzyskie).
  • Uczniowie z województw Polski północnej osiągają niższe wyniki z egzaminów kompetencyjnych zarówno w szkole podstawowej, jak i w gimnazjum.
  • Gminy o najniższym udziale dochodów własnych (nieznacznie powyżej 10%), choć zlokalizowane są w różnych województwach, to wszystkie na terenie dawnego COP.
  • Najniższy poziom rozwoju osiągają gminy z woj. podlaskiego, lubelskiego, mazowieckiego, warmińsko-mazurskiego, na obrzeżach świętokrzyskiego, łódzkiego oraz Pomorza Środkowego.
  • Najwyższy poziom rozwoju osiągają gminy z obszarów wiejskich wokół Warszawy, Poznania, a także w pobliżu dużych miast i ośrodków przemysłowych: Kraków, Opole, Wrocław, Łódź, Szczecin, Trójmiasto, Zielona Góra.

140616.wies.02.600x699

Źródło: Raport "Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I", 2014, EFRWP, IRWIR PAN.

Udostępnij artykuł: