Deficyt handlowy, EBC i nauczyciele ratują polski budżet?

Gospodarka

Budynek Ministerstwa Finansów
By Adam-dalekie-pole - Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=20843347

Jakie są przyczyny dobrej sytuacji finansów państwa - zastanawia się Witold Gadomski

Witold Gadomski: Stosunkowo niewielki był wzrost subwencji dla samorządów, co wynikało między innymi z zamrożenia płac dla nauczycieli @ZNP_ZG @OPZZcentrala

Po wprowadzeniu programu 500+ oraz obniżeniu wieku emerytalnego część ekonomistów przepowiadała katastrofę finansów publicznych. Tymczasem nie tylko do niej nie doszło, ale sytuacja finansów uległą poprawie. Wprawdzie w budżecie wciąż jest deficyt, ale w relacji do PKB najmniejszy od wielu lat.

Krytycy bardziej ostrożni

Poprawa sytuacji budżetu sprawiła, że dziś wypowiedzi ekonomistów o skutkach kolejnego pakietu socjalnego, przygotowanego przez rządzącą partię są znacznie ostrożniejsze. Skoro raz się udało, to być może dodatkowe wydatki – objęcie programem 500+ także pierwsze dzieci, jednorazowy dodatek dla emerytów w wysokości 1100 zł, likwidacja PIT dla osób poniżej 26 roku życia i dwukrotne zwiększenie kosztu uzyskania dochodów, również nie doprowadzi do nadmiernego deficytu.

Warto jednak przeanalizować, przyczyny względnie dobrej sytuacji budżetu w 2018 roku. Spójrzmy na poniższą tabelę. Wielkości podane są w mld bieżących PLN.

Wielkość 2015 2018 Różnica w mld PLN Różnica w %
PKB 1800,2 2108,6 308,4 17,1
Eksport 747,2 940,4 193,2 25,9
Import 731,7 961,8 230,1 31,4
Dochody budżetu 289,1 380,1 91,0 31,5
Dochody podatkowe 259,7 349,9 90,2 34,7
Dochody z VAT 123,1 176,0a) 52,9 43,0
Dochody niepodatkowe 27,7 28,4 0,7 2,5
Wydatki 331,4 390,5 59,1 17,8
Dotacja do FUS 42,1 35,8 -6,3 -15,0
Obsługa długu 29,2 29,5 0,3 1,0
Subwencje dla jednostek samorządu 51,3 56,4 5,1 9,9
Wydatki inwestycyjne po 11 miesiącach 10,7 7,2 -3,5 -32,7
Wynik budżetu -50,0 -10,4 39,6 -79,2

Źródło: GUS, Ministerstwo Finansów, obliczenia własne – wstępne szacunki autora

W ciągu trzech lat PKB w cenach bieżących wzrósł o 17,1 %, dochody budżetu o 31,5 %, dochody podatkowe o 34,7 %, a dochody z VAT aż o 43,0 %. W liczbach bezwzględnych dochody z Vat były nominalnie większe niż w 2015 roku o 52,9 mld zł. To z pewnością efekt między innymi uszczelnienia systemu podatkowego, ale także wzrostu PKB i szybszego wzrostu importu niż eksportu. Ten ostatni czynnik ma duże znaczenie, gdyż import jest opodatkowany 23-procentowym VAT-em, a eksport ma stawkę zerową. W 2015 roku bilans handlowy zamykał się nadwyżką ponad 15 mld PLN, co było dobre dla gospodarki, ale złe dla budżetu. W roku 2018 mieliśmy deficyt handlowy – ponad 20 mld PLN, co było korzystne dla budżetu. Zmiana nadwyżki na deficyt w handlu zagranicznym przyniosła budżetowi dodatkowo około 8 mld PLN (w porównaniu z 2015 rokiem).

Korzyści z legalnej pracy imigrantów i mniejszych wydatków

Ciekawa jest też strona wydatków. Mimo wzrostu długu, koszt jego obsługi prawie się nie zmienił, co zawdzięczamy niskim stopom procentowym w Unii Europejskiej, a konkretnie polityce Europejskiego Banku Centralnego. Stosunkowo niewielki był wzrost subwencji dla samorządów, co wynikało między innymi z zamrożenia płac dla nauczycieli.

Niższe były w 2018 roku niż w 2015  inwestycje publiczne (mamy dane dopiero za 11 miesięcy) oraz dotacja do FUS. Ta ostatnia pozycja wynika nie tylko ze wzrostu wynagrodzeń, ale także z legalnego zatrudnienia imigrantów, których napływ zrekompensował z naddatkiem ubytek pracujących na skutek obniżenia wieku emerytalnego.

Imigranci, płacący składki nie pobierają praktycznie żadnych świadczeń z ZUS. Ich napływ i „ozusowanie” ich wynagrodzeń był czynnikiem nie przewidzianym przez ekonomistów, krytykujących w 2015 roku program socjalny rządu.

Warto się zastanowić, które czynniki poprawy sytuacji finansów państwa są trwałe, a które wynikały ze szczęśliwego zbiegu okoliczności.

Źródło: Witold Gadomski
Udostępnij artykuł: