Demografia w ubezpieczeniach

Polecamy

Przeciętna długość życia Polek i Polaków od ponad dwudziestu lat się wydłuża. Rozwój medycyny i poprawa diagnostyki chorób wpływają na spadek umieralności, a tym samym są istotnym elementem kształtującym politykę działania towarzystw ubezpieczeniowych. Jednak ich wpływ staje się zauważalny dopiero, gdy analizujemy dekady, a nie poszczególne lata.

Mimo zwiększania się przeciętnej długości życia, Polska nadal wypada bardzo niekorzystnie na tle innych krajów europejskich. W porównaniu do mieszkańców Europy zachodniej oraz niektórych krajów skandynawskich wiek dożywania Polaków jest krótszy o kilka lat. Nie oznacza to, że biernie podchodzimy do tego zagadnienia. Polacy coraz większą wagę przykładają do i zdrowego stylu życia, Dbałość o kondycję, uprawianie sportu, prawidłowe odżywianie się wymiernie przekładają się na długość życia. W 2009 roku w Polsce mężczyźni żyli przeciętnie 71,5 lat, natomiast kobiety 80,1 lat. W porównaniu z początkiem lat 90-tych ubiegłego stulecia długość życia mężczyzn wydłużyła się o ponad 5 lat, natomiast kobiet o prawie 5 lat. Zmianie uległa również struktura społeczeństwa. Osoby w wieku poprodukcyjnym w 1990 roku stanowiły niecałe 13 proc. populacji, zaś w 2010 roku – 16,9 proc. Niekorzystne proporcje pomiędzy grupami wiekowymi pokazuje malejący współczynnik obciążenia demograficznego – na 100 osób w wieku produkcyjnym przypada średnio 55 w wieku nieprodukcyjnym.

Na przestrzeni minionego i obecnego wieku dynamika wzrostu średniej długości życia gwałtownie przybrała na sile. W latach 50 ubiegłego stulecia średnia długość życia mężczyzn wynosiła ok. 55 lat, kobiety średnio żyły 10 lat dłużej. W 2006 r. średni wiek wzrósł do ponad 70 lat w przypadku panów i blisko 80 w przypadku pań. Na przestrzeni ostatniego półwiecza średnia długość życia człowieka wzrosła o 15 lat. Zgodnie z prognozami dotyczącymi Polski w 2050 roku będziemy już żyli średnio 79 i 84 lata. Przyczyni się do tego rosnący standard życia ludzi w krajach uprzemysłowionych, rozwój medycyny i moda na zdrowy tryb życia.

Polski rynek ubezpieczeń funkcjonuje dopiero od 20 lat i ciągle uczy się wykorzystywać dane dotyczące demografii ubezpieczonych do planowania własnej polityki. Zmiany demograficzne nieustannie wpływają na kształt i cenę produktów oferowanych przez towarzystwa ubezpieczeniowe. Niezwykle istotne jest rozróżnienie danych demograficznych dotyczących osób korzystających z ubezpieczeń w porównaniu z danymi dotyczącymi całej populacji. Charakterystyka grupy ubezpieczonych nie jest tożsama z danymi dotyczącymi ogółu Polaków i to właśnie te zawężone dane są dla ubezpieczycieli podstawą do kalkulacji składek. Konsekwencją takiej analizy jest wzrost lub spadek kosztów ubezpieczenia i miesięcznych składek odprowadzanych do towarzystw ubezpieczeniowych. Analiza struktury demograficznej wskazuje również na zmniejszanie się grupy osób tradycyjnie generujących największy popyt na produkty ubezpieczeniowe (osoby w wieku produkcyjnym). W Polsce stopień nasycenia rynku ubezpieczeniami na życie w porównaniu do krajów rozwiniętych jest nadal niski, co daje ubezpieczycielom szansę dalszego dynamicznego rozwoju. Hamulcem może okazać się poziom wiedzy ubezpieczeniowej Polaków i zasobność ich portfeli.

Klienci korzystający z produktów ochronnych jak np. ubezpieczenia na życie zawierane bezterminowo odnoszą podwójne korzyści z wydłużającej się długości życia. Tu okres odprowadzania składek to dziesiątki lat. Im dłuższa długość życia, tym więcej składek trafia do ubezpieczyciela, zanim ten wypłaca świadczenie z tytułu śmierci, a zatem składka miesięczna może być niższa. Musimy jednak pamiętać, że zmiana wysokości składek jest procesem rozciągniętym w czasie. Dla osoby ubezpieczonej wysokość składek ustalana jest w momencie zawierania umowy i dla poszczególnych klientów zmiany są niezauważalne. Obserwując jak kształtowały się składki w towarzystwach ubezpieczeniowych w poszczególnych latach można zarejestrować ich zmiany, ale takich obserwacji można dokonać dopiero z perspektywy dekad. Na krótkoterminowe produkty ochronne dodawane np. do kredytów wydłużający się czas życia społeczeństwa nie ma właściwie znaczącego wpływu na wysokość comiesięcznej składki. Tego typu ubezpieczenia mają po prostu zabezpieczyć naszą zdolność do regulacji należności przez okres kredytowania.

W odmienny sposób dłuższa średnia życia wpływa na produkty emerytalne sprzedawane przez towarzystwa ubezpieczeniowe. W naszym społeczeństwie cieszą się one jeszcze stosunkowo niewielką popularnością. Patrząc na społeczeństwa zachodnie i wysokość świadczeń wypłacanych emerytom przez ZUS i OFE takie produkty będą zyskiwać na popularności. Można pokusić się o stwierdzenie, że będą wręcz niezbędne, aby móc żyć na przyzwoitym poziomie. W przypadku takich produktów obserwowane zmiany demograficzne mają przeciwny wpływ na poziomy składek niż w przypadku produktów ochronnych. Zmiany te, tak samo jak przy pierwszej grupie, nie będą następować z roku na rok, jednak wydłużający się czas życia będzie powodował konieczność zwiększania wysokości składek przez towarzystwa ubezpieczeniowe bądź ograniczania przyszłych świadczeń. Dłuższe życie oznacza bowiem dłuższy czas przebywania na emeryturze, a więc dłuży okres wypłaty świadczeń.

Reformy systemów emerytalnych zwiększają zainteresowanie rentami dożywotnimi (annuitetami), które zapewniają wypłatę świadczenia do końca życia, niezależnie od długości jego trwania.. Produkt ten jest niezwykle istotny, ponieważ żaden inny instrument finansowy nie gwarantuje wypłaty świadczeń okresowych dożywotnio. Renty dożywotnie wymagają jednak szczegółowych danych na temat śmiertelności z długich okresów, dlatego rozwój tego typu rent następuje powoli. Niewątpliwie zaangażowanie prywatnych instytucji do wypłaty świadczeń emerytalnych z kapitałowej części bazowego systemu emerytalnego może się przyczynić do polepszenia jakości danych na temat oczekiwanego czasu trwania życia i pomoże w szybszym wzrastaniu prywatnego rynku rent dożywotnich.

Tekst powstał przy wykorzystaniu eksperckiej wiedzy Piotra Sztuby, Wiceprezesa TU Europa SA, TU na Życie Europa SA

Źródło:
Polska 2030. Wyzwania rozwojowe. www.polska2030.pl;
Wprost. Numer: 51/52/2005 (1203) http://www.wprost.pl/ar/?O=84121
Trwanie życia w Polsce w 2009 rok, notatka sygnalna – GUS, 24 sierpnia 2010 r.

Udostępnij artykuł: