Horyzonty Bankowości 2015: Długie kredyty bez krótkich lokat

BANK 2015/03

Właściwie wszyscy uczestnicy sektora bankowego, widząc zmiany w nim zachodzące, zgodzili się, że w ich interesie leży liberalizacja rynku listów zastawnych. Lada chwila światło dzienne powinien ujrzeć projekt ustawy regulujący te kwestie.

Właściwie wszyscy uczestnicy sektora bankowego, widząc zmiany w nim zachodzące, zgodzili się, że w ich interesie leży liberalizacja rynku listów zastawnych. Lada chwila światło dzienne powinien ujrzeć projekt ustawy regulujący te kwestie.

Karolina Patkowska

Zanim jeszcze strona rządowa rozpoczęła prace nad założeniami do ustawy, Komisja Nadzoru Finansowego kilkakrotnie zwracała uwagę, że sprawą kluczową polskiego rynku jest stworzenie w naszym kraju takich warunków, by emitowane listy zastawne stały się atrakcyjne dla inwestorów.

Nadzór doszedł do wniosku, że aby tak się stało, powinny zostać spełnione dwa kryteria. Listy zastawne muszą:

  1. oferować odpowiednie korzyści ekonomiczne, zapewniając tym samym opłacalność transakcji;
  2. zapewniać inwestorom gwarancję bezpieczeństwa inwestowanych środków, tym samym generując popyt na emisję.

Aby doprowadzić do takiej sytuacji, zdaniem KNF należy:

  • doprecyzować przepisy prawa upadłościowego dotyczące tego,co się dzieje po ogłoszeniu niewypłacalności przez emitenta listów zastawnych;
  • rozstrzygnąć kwestie podatkowe, bowiem obecnie emisja instrumentów dłużnych nie jest dla polskich banków opłacalna;
  • zapewnić bezpieczeństwo zainwestowanych środków, prowadząc rating emisji i tworząc popyt na emisję;
  • wprowadzić zmiany regulacyjne, takie jak Rekomendacja F (wycena nieruchomości przez banki hipoteczne) czy Rekomendacja K (rejestr zabezpieczeń);
  • umożliwić zaliczenie listów zastawnych do aktywów (odpowiednio pasywów) płynnych (w najnowszej wersji Bazylei III, obligacje zabezpieczone wymienione są jako składnik aktywów wysoko płynnych w LCR. Wyemitowane listy zastawne mogą być także zaliczone do miary NSFR jako dostępne finansowanie stabilne pod warunkiem, że spełniają wymagania definicji miary NSFR).

Nadzór sugeruje też wprowadzenie zmian w przepisach dotyczących transferu nieruchomości z banku uniwersalnego do banku hipotecznego, mających:

  • ułatwić przenoszenie portfeli pomiędzy bankami;
  • uregulować kwestie tajemnicy bankowej w przypadku transferu hipotek między bankami w celu refinansowania listami zastawnymi (ustawa Prawo bankowe, ustawa o przetwarzaniu danych osobowych).

Należy też:

  • rozstrzygnąć kwestie podatkowe - kwestię możliwości rozliczenia obrotu wierzytelnościami z punktu widzenia kosztów i przychodów podatkowych; sposób traktowania rezerw na przejęte wierzytelności, gdy przestają być spłacane, jako kosztów uzyskania przychodów;
  • wprowadzić przepisy regulujące gromadzenie rezerw na zagrożone kredyty po sprzedaży portfela, ich brak uniemożliwia bankom hipotecznym pełnienie roli instytucji, które - skupując portfele wierzytelności hipotecznych - byłyby emitentem listów zastawnych dla banków matek lub grup;
  • wprowadzić przepisy regulujące współpracę między bankiem hipotecznym a bankiem matką; model biznesowy banków zyskałby na bliższej integracji procedur obu instytucji.

Uniwersalny języczek u wagi

Związek Banków Polskich od początku postuluje przyznanie bankom uniwersalnym uprawnień do emitowania hipotecznych listów zastawnych zabezpieczonych na kredytach hipotecznych. Zdaniem KNF emisja listów zastawnych przez banki uniwersalne kreuje gorszy ich portfel. Konsekwencją takiego rozwiązania byłoby obniżenie ich jakości. Dojdzie w końcu do tego, że fundusze emerytalne będą miały w portfelach lepsze (banki hipoteczne) i gorsze (banki uniwersalne) listy zastawne.

Ich jakość jest ważna również ze względu na rating emisji. Gorsza przekłada się na niższy rating, wyższy koszt finansowania, a w konsekwencji - wyższy koszt kredytu. Papiery emitowane przez banki uniwersalne pogarszałyby stabilność i bezpieczeństwo uczestników funduszy emerytalnych. Ponadto byłby to nieczytelny sygnał dla rynku, sugerujący chęć likwidacji banków hipotecznych. Emisja listów zastawnych przez banki uniwersalne musiałaby przy tym doprowadzić do wyodrębnienia w tych instytucjach banków hipotecznych.

Zdaniem KNF przyszłe normy płynnościowe LCR i NSFR mogą doprowadzić do silnego i gwałtownego ograniczenia kredytowania długoterminowego w polskich bankach zarówno dla osób fizycznych (kredyty hipoteczne), jak i dla przedsiębiorstw (kredyty inwestycyjne). Stopień niewypełnienia normy płynności długoterminowej NSFR przez największe banki europejskie jest wyższy niż w Polsce i na rynkach międzynarodowych polscy emitenci będą musieli konkurować ze znacznie silniejszymi od siebie rywalami.

W obecnej strukturze należności sektora 36,7 proc. to należności długoterminowe o zapadalności powyżej 5 lat (należności o zapadalności powyżej 1 roku to odpowiednio 59 proc. należności).

Listy zastawne zabezpieczone hipotecznie są wyjątkowo dobrym długoterminowym instrumentem finansowym. Cechuje je bezpieczeństwo i stabilność, zwłaszcza w czasie kryzysu. Eksperci zwracają uwagę, że niemiecki, wysoce konserwatywny, model bankowości specjalistycznej okazał się najbardziej odporny na zmiany sytuacji na rynku. Polski rynek ma duży potencjał wzrostu i należy dołożyć wszelkich starań, by dobrze go wykorzystać. Warunkiem koniecznym do zmiany sytuacji jest dokonanie dogłębnej rewizji wielu przepisów różnej rangi i harmonijne ich zmodyfikowanie.

Rząd obiecuje: będzie lepiej

Z informacji, które przekazało Ministerstwo Finansów wynika, że nowa ustawa ma wypełniać większość postulatów nadzoru. Jej najważniejszą częścią będą przepisy regulujące mechanizm zabezpieczający roszczenia wierzycieli przez tworzenie szczególnych rezerw, w tym związanych z ewentualnym ogłoszeniem upadłości banku hipotecznego. Zapisy ustawy znajdą swoje odzwierciedlenie w procedurze stosowanej w ramach ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, określając zasady zaspokajania wierzycieli z listów zastawnych.

Jeśli chodzi o zmiany prawno-podatkowe, to przewiduje się zniesienie podatku dochodowego nakładanego na odsetki płacone inwestorom zagranicznym. Kolejna zmiana w tej materii przewiduje umożliwienie zaliczania do kosztów uzyskania przychodów rezerw celowych (odpisów aktualizacyjnych) tworzonych na kredyty nabyte, a nie - jak dotychczas - tylko na rzecz kredytów udzielonych przez banki hipoteczne. Takie rozwiązanie pozwoli wykorzystać potencjał skumulowany w ramach kredytów udzielonych przez banki uniwersalne nieuprawnione do emisji listów zastawnych oraz niepowiązane kapitałowo z żadnym bankiem hipotecznym.

Projekt ma uwzględniać zmiany w ustawie o księgach wieczystych i hipotece, usprawniające funkcjonowanie informatycznych systemów obsługujących dokonywanie wpisów w księgach wieczystych. Będzie przewidywał modyfikację aktualnych limitów inwestycyjnych obowiązujących instytucje finansowe, w celu zwiększenia możliwości inwestowania w listy zastawne inwestorów instytucjonalnych na rynku krajowym.

Zdaniem autorów ustawy zmiany zawarte w niej powinny pozytywnie wpłynąć na rozwój listów zastawnych emitowanych przez banki hipoteczne. W tym zakresie przewidziano przede wszystkim rozwiązania zwiększające ustawową ochronę praw wierzycieli z listów zastawnych. Proponowane zmiany zwiększą poziom ich bezpieczeństwa, a więc doprowadzą do obniżenia kosztów pożyczek przez tańsze finansowanie działalności kredytowej dla banków przy jednoczesnym zniesieniu obecnych barier związanych z atrakcyjnością listu zastawnego dla inwestorów.

Koniec niebezpiecznych hipotek

Wprowadzenie rozwiązań promujących rynek listów zastawnych zmniejszy praktykę finansowania wieloletnich kredytów przez krótkoterminowe depozyty, umacniając bezpieczeństwo sektora bankowego.

W ramach zmian przewidziano obowiązek utrzymywania przez banki hipoteczne co najmniej 10 proc. nadzabezpieczenia listów zastawnych, które będzie liczone od wartości emisji. Utworzony ma zostać tzw. bufor płynności na zabezpieczenie obsługi odsetek od listów zastawnych w okresie sześciu kolejnych miesięcy. Przewidziano zwiększenie limitu emisji listów zastawnych na podstawie kredytów udzielanych na cele mieszkaniowe z 60 do 80 proc. wartości nieruchomości.

Sąd, na wniosek banku hipotecznego, z którym zostanie zawarta umowa kredytowa na nabycie mieszkania (a wcześniej nabywcy z deweloperem o sprzedaż mieszkania) będzie dokonywał automatycznie wpisu w księdze wieczystej o ustanowienie na jego rzecz hipoteki (chodzi o zabezpieczenie spłaty kredytu na nieruchomości lokalowej, jednocześnie z wyodrębnieniem lokalu przez dewelopera). W praktyce deweloperzy niechętnie dokonują takich wpisów lub grają na zwłokę. Prawny obowiązek uzyskania zgody od dewelopera na taki wpis eliminuje bank hipoteczny jako podmiot, który konkuruje na rynku w udzielaniu kredytów na nabywanie mieszkań od deweloperów.

W ustawie prawo upadłościowe i naprawcze określone zostaną zasady zaspokajania wierzycieli z listów zastawnych. Każdy będzie miał zapewnione takie same prawa względem odrębnej masy upadłości.

Zaproponowano też nowelizację ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. A kolejne zmiany - zwiększające możliwości inwestowania w listy zastawne przez otwarte fundusze emerytalne i spółdzielcze kasy oszczędnościowo- kredytowe - mają dotyczyć ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych.

Szansa dla firm

Resort finansów ocenia, że dzięki zmianom zwiększą się możliwości kredytowe firm. Połowa puli na dalszą akcję kredytową, wynikającą wyłącznie z refinansowania kapitałem pozyskanym z emisji listów zastawnych, zostanie przeznaczona na sektor przedsiębiorstw. Druga część pójdzie na kredytowanie celów mieszkaniowych osób fizycznych, co zwiększy wpływy przedsiębiorstw z branży budowlanej.

Poza realnymi wpływami finansowymi na sektor przedsiębiorstw rozwój akcji kredytowej będzie miał również przełożenie na całą gospodarkę i jej potencjalny wzrost - uważają eksperci Ministerstwa Finansów. Dzięki zmianom w ustawie o listach zastawnych dodatkowe wpływy do budżetu w ciągu 10 lat od wejścia ich w życie wyniosą łącznie prawie 5 mld zł. Korzyści dla przedsiębiorstw obliczono w tym czasie na ponad 18 mld zł, a dla banków na ponad 6,6 mld zł.

Założenia do nowelizacji ustawy o listach zastawnych i bankach hipotecznych Rada Ministrów przyjęła w sierpniu 2014 r., a nad projektem ustawy pracują Rządowe Centrum Legislacji, Ministerstwo Finansów, KNF i Ministerstwo Sprawiedliwości.

 

Udostpnij artyku: