Horyzonty Bankowości 2015: Nowe propozycje rządu dla BIG-ów

BANK 2015/03

4 lutego br. Ministerstwo Gospodarki opublikowało ostateczną wersję założeń do projektu nowelizacji ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Czy zmiany w funkcjonowaniu BIG-ów zostaną uchwalone jeszcze w tej kadencji parlamentu? Czasu jest niewiele - i można mieć wątpliwości, czy przez najbliższe kilka miesięcy uda się przełożyć założenia na język paragrafów i przejść przez cały proces legislacyjny.

4 lutego br. Ministerstwo Gospodarki opublikowało ostateczną wersję założeń do projektu nowelizacji ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Czy zmiany w funkcjonowaniu BIG-ów zostaną uchwalone jeszcze w tej kadencji parlamentu? Czasu jest niewiele - i można mieć wątpliwości, czy przez najbliższe kilka miesięcy uda się przełożyć założenia na język paragrafów i przejść przez cały proces legislacyjny.

Jerzy Majka

Założenia te to konsekwencje prowadzonej od 2012 r. analizy skutków regulacji dotyczących udostępniania informacji gospodarczych i wymiany danych gospodarczych. Pierwszym etapem tych prac była, opublikowana w październiku 2013 r., tzw. zielona księga systemu informacji o wiarygodności płatniczej; dokument ten ukazywał najważniejsze problemy polskiego systemu oraz wskazywał możliwe kierunki ich rozwiązania. Kolejnym krokiem resortu gospodarki było opublikowanie w połowie ubiegłego roku wstępnych założeń do nowelizacji przepisów regulujących funkcjonowanie biur informacji gospodarczej. Po przeszło pół roku prac nad projektem - w których uczestniczyli przedstawiciele biur informacji gospodarczej oraz BIK, reprezentanci przedsiębiorców oraz organizacje konsumenckie - wypracowano ostateczną wersję projektu, o czym zapewniają we wstęterypie jego autorzy. Omówmy zatem wybrane założenia, odnoszące się bezpośrednio do przekazywania danych o zadłużeniu do BIG oraz ich ujawniania.

Co zaproponowali twórcy ostatniej wersji założeń? Celem proponowanych zmian jest stworzenie w miarę powszechnego, niedrogiego w użytkowaniu i sprawnego systemu wymiany informacji o wiarygodności płatniczej. Taki system będzie stanowił skuteczny mechanizm obniżania ryzyka działalności gospodarczej - czytamy we wstępie do projektu. Niestety, obecnie funkcjonujący system - pomimo istotnych zmian, jakie wprowadzono w 2011 r. - wciąż nie spełnia tego podstawowego wymogu. Obecnie brak jest pełnej i faktycznej współpracy w zakresie przekazywania danych pomiędzy biurami, pomimo zapewnienia takiej możliwości w ustawie. Przez biura - z uwagi na brak podstaw prawnych - nie są również przekazywane informacje zgromadzone w rejestrach. (...) Stąd kluwstęczowe będą uregulowania dotyczące podstaw wpisu, weryfikacji jego wiarygodności i rozszerzenia podstaw usunięcia informacji z rejestrów - zwracają uwagę autorzy rządowego dokumentu.

ZUS tak, KRUS nie

Uzupełnienie rejestrów BIG o informacje obejmujące niespłacone należności publicznoprawne to jeden z ważniejszych postulatów w liczących przeszło 30 stron założeniach. Wbrew wcześniejszym koncepcjom, do BIG nie trafią informacje na temat wszystkich długów względem Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego; nie przewidziano na przykład przekazywania danych na temat zaległości z tytułu grzywien nakładanych na podstawie Kodeksu karnego bądź Kodeksu wykroczeń. Autorzy założeń uznali również za zbyteczne zamieszczanie w BIG informacji o niewielkich zobowiązaniach względem jednostek samorządu terytorialnego (takich jak podatek od posiadania psa), które - zgodnie z opinią wyrażaną podczas prac nad projektem - nie wpływają w istotny sposób na ocenę wiarygodności płatniczej. W rejestrach biur nie znajdą się także informacje o zadłużeniu rolników w KRUS.

Ponadto przyjęto odrębne zasady dla przekazywania zobowiązań wobec organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego. Te pierwsze znajdą się w BIG obligatoryjnie - równocześnie planuje się zobowiązać biura informacji gospodarczej do odstąpienia od pobierania opłat w takich sytuacjach. Z chwilą utworzenia - zapowiadanego przez Ministerstwo Finansów - rejestru dłużników należności publicznoprawnych (pisaliśmy o tej inicjatywie w styczniowym numerze "Miesięcznika Finansowego BANK"), informacje o dłużnikach zaciągane będą przez biura informacji gospodarczej z tego rejestru. Z kolei samorządy terytorialne, chcąc korzystać z udostępniania informacji w bazach BIG-ów, będą musiały podpisać umowę z każdym z tych biur.

Jakie kategorie danych mają być udostępniane? W przypadku zobowiązań względem Skarbu Państwa i instytucji szczebla centralnego będą to zobowiązania wynikające z tytułu:

  • składek na ubezpieczenie społeczne na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
  • opłat telekomunikacyjnych (określonych w art. 183-185 Prawa telekomunikacyjnego),
  • opłat z zakresu Prawa geologicznego i górniczego,
  • kar administracyjnych nakładanych przez organy centralne lub ich jednostki terenowe,
  • należności podatkowych i celnych pobieranych przez urzędy skarbowe i organy Służby Celnej

Z kolei samorządy będą mogły zgłaszać zadłużenie między innymi z tytułu:

  • podatku od nieruchomości,
  • podatku rolnego i leśnego,
  • podatku od środków transportowych;
  • opłat adiacenckich,
  • opłat związanych z odpadami,
  • opłat z zakresu Prawa geologicznego i górniczego,
  • kar administracyjnych,
  • opłat za korzystanie ze środowiska.

W przeciwieństwie do roszczeń wynikających z umów, w przypadku wierzytelności publicznoprawnych sam fakt wydania decyzji nie będzie wystarczający do ujawnienia danych. Przekazywane do BIG będą wyłącznie informacje o zobowiązaniach wymagalnych i niespornych, orzeczonych prawomocnie lub ostatecznych niezaskarżonych. Z uwagi na obowiązujące rozwiązania prawne, które przyznają obywatelom prawo do kwestionowania decyzji organów administracji publicznej, wpisowi będą podlegały tylko zaległości stwierdzone ostatecznie lub prawomocnie, w stosunku do tych organów wyłączony będzie tryb reklamacyjny, wraz ze sprzeciwem wobec zamierzonego wpisu - czytamy w projekcie założeń.

Organ administracji publicznej nie będzie musiał wysyłać dłużnikowi wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze umieszczenia danych w biurze; odpowiednia klauzula będzie zawarta w upomnieniu. Inną istotną zmianą ma być skrócenie terminu, po którym można zgłosić dane dłużnika do bazy biura informacji gospodarczej z 60 do 30 dni.

bank.2015.03.foto.087.150xOchronić konsumenta przed fałszywym wpisem

Wiele kontrowersji podczas prac nad założeniami wzbudziła kwestia roszczeń przedawnionych. Ostatecznie odstąpiono od założenia, aby nie zamieszczać w BIG informacji o przedawnionych roszczeniach konsumentów. Proponuje się, aby zobowiązania, które dłużnik kwestionuje, powołując się na zarzut przedawnienia, były odpowiednio oznaczane. Dłużnik będzie mieć możliwość nieodpłatnego zgłoszenia moderowanego komentarza do wpisu do rejestru. Biuro nie zamieści takiego komentarza, jeżeli stanowisko dłużnika co do przedawnienia jest oczywiście bezzasadne w świetle obowiązujących przepisów ustanawiających okresy przedawnienia dla zobowiązań danego rodzaju - takie rozwiązanie przewidują autorzy założeń.

Z realizacją tego postulatu będzie wiązał się nałożony na wierzyciela obowiązek wskazania terminu przedawnienia w formularzu zgłoszenia danych do biura informacji gospodarczej. Zakłada się, iż dzięki zamieszczeniu w formularzach zgłoszenia (wnioskach) otwartej listy typowych terminów przedawnień, nastąpi spadek liczby kwestionowanych wpisów w rejestrach biur. Wierzyciel, podejmując decyzję o przekazaniu informacji gospodarczej do biura, będzie dokonywać dodatkowej analizy sytuacji prawnej swojej wierzytelności, natomiast dłużnik będzie mógł dokładnej ocenić zasadność ewentualnego kwestionowania wpisu - oceniają twórcy opracowania.

Nie oznacza to bynajmniej, iż informacje o zobowiązaniach konsumentów zamieszczane będą na tych samych zasadach co przedsiębiorców. Autorzy założeń chcą, aby mogły być one przekazywane do biura przed upływem maksymalnie 10 lat od dnia wymagalności roszczenia. Również w przypadku zobowiązań już zaewidencjonowanych, biuro miałoby obowiązek ich usunięcia, jeśli od daty ich wymagalności upłynęło 10 lat. W opinii twórców projektu, ograniczy to możliwość wykorzystywania systemu udostępniania informacji gospodarczej do zamieszczania danych dotyczących zobowiązań spełnionych lub w ogóle nieistniejących. Należy podkreślić, że konsumenci praktycznie nie mają możliwości obrony przed udostępnianiem przez biura informacji gospodarczych dotyczących zobowiązań sprzed wielu lat, najprawdopodobniej przedawnionych. Osoby takie rzadko bowiem dysponują dowodami zapłaty rachunków sprzed kilkunastu lat - zaznaczają eksperci Ministerstwa Gospodarki.

W przypadku kwestionowania przez dłużnika dokonanego wpisu będzie on miał prawo do złożenia sprzeciwu do biura informacji gospodarczej. W takiej sytuacji BIG zawiesi dalsze udostępnianie wpisu na okres 30 dni, podczas których na podstawie dostarczonej przez wnioskodawcę dokumentacji oceni zasadność roszczenia. Jeśli dokumenty potwierdzą nieprawdziwość przesłanek wskazanych przez domniemanego wierzyciela, wpis zostanie usunięty.

Dla nierzetelnych wierzycieli nie będzie taryfy ulgowej. W celu wzmocnienia realizacji obowiązków aktualizacyjnych proponuje się włączenie zachowań wierzycieli niedokonujących aktualizacji lub usunięcia informacji gospodarczych w sytuacjach wskazanych w ustawie do kategorii czynów nieuczciwej konkurencji. Będą one podlegały odpowiedzialności karnej i cywilnej zgodnie z przepisami o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, która obejmie zarówno wierzycieli przedsiębiorców, jak i osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami - czytamy w projekcie. Takie same konsekwencje grozić będą biurom informacji gospodarczej, gdyby omieszkały wykreślić wpis zgodnie z obowiązującymi przepisami.

 

Udostępnij artykuł: