Nauka: Czas na zasadę proporcjonalności

BANK 2017/05

W nauce i praktyce obserwuje się różne formy rozwoju koncepcji teoretycznych i metodycznych. Niektóre rozwiązania pojawiają się dynamicznie, początkowo oceniane są jako przełomowe. Po pewnym okresie skutkują tylko drobnymi korektami dotychczasowych modeli, dotyczy to np. Value at Risk (VAR). Nierzadko te propozycje są szybko zapominane, np. neutronowe modele bankructwa. Jeszcze inne przebijają się bardzo wolno, chociaż są obiecujące. Wielce pouczający z tego powodu jest rozwój stosowania zasady proporcjonalności jako metody ograniczania przeregulowania i narzędzia do opracowania efektywnych regulacji.

W nauce i praktyce obserwuje się różne formy rozwoju koncepcji teoretycznych i metodycznych. Niektóre rozwiązania pojawiają się dynamicznie, początkowo oceniane są jako przełomowe. Po pewnym okresie skutkują tylko drobnymi korektami dotychczasowych modeli, dotyczy to np. Value at Risk (VAR). Nierzadko te propozycje są szybko zapominane, np. neutronowe modele bankructwa. Jeszcze inne przebijają się bardzo wolno, chociaż są obiecujące. Wielce pouczający z tego powodu jest rozwój stosowania zasady proporcjonalności jako metody ograniczania przeregulowania i narzędzia do opracowania efektywnych regulacji.

Prof. dr hab. Stanisław Kasiewicz
dr Lech Kurkliński

W Polsce, w odniesieniu do sektora finansowego, dyskusja o zasadzie proporcjonalności z punktu widzenia ekonomicznego, zainicjonowana została na seminarium w ZBP w 2013 r. Asumpt do rozpoczęcia pogłębionych rozważań dał zespół dr. Tadeusza Białka. Zaprezentował on istotę, definicje i jej cechy, głównie z perspektywy nauk prawnych. Następnie ukazał się artykuł w „Miesięczniku Finansowym BANK”1 na temat możliwości wykorzystania zasady proporcjonalności do poprawy procesu regulacyjnego. Powstały kolejne opinie na temat jej respektowania w stosunku do wybranych projektów ustaw i innych regulacji2. W 2014 r. wydana została książka autorstwa S. Kasiewicza, L. Kurklińskiego, Wł. Szpringera3, zawierająca sformalizowaną już metodykę badania respektowania zasady proporcjonalności. Zaprezentowano ten model na różnych forach w instytucjach unijnych (w Komisji Europejskiej, Parlamencie Europejskim, Polskim Przedstawicielstwie przy UE). W 2016 r. powołano w ramach ZBP zespół ds. oceny zasady proporcjonalności w sektorze banków spółdzielczych. Pierwsze wyniki tych prac przekazano do KNF. Obecnie finalizuje się prace nad pogłębionym raportem.

Istota i aktualność zasady proporcjonalności

Powstanie zasady proporcjonalności przypisuje się orzeczeniu europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który w 1956 r. ukształtował ją jako zasadę ogólną prawa wspólnotowego4. W praktyce legislacyjnej, a w szczególności w odniesieniu do sektora finansowego, zasada ta nie wzbudzała większego zainteresowania, ani też nie była przedmiotem szczególnych zainteresowań środowisk naukowych, poza stosunkowo wąskim gronem stricte prawniczym. Wynikało to m.in. z dominacji i powszechnej akceptacji zasady równości, według której podmioty regulowane powinny być traktowane jednakowo (równo). Jednak po wybuchu kryzysu finansowego subprime i konieczności dodatkowego uregulowania, zwłaszcza dużych instytucji (tzw. too big to fail), wzrastać zaczęło, aczkolwiek dość wolno, zainteresowanie i znaczenie zasady proporcjonalności w procesach regulacyjnych.

Istota zasady proporcjonalności sprowadza się do tego, aby nie wprowadzać do porządku prawnego legislacji, które dla podmiotów regulowanych kreują ciężary wyższe od oczekiwanych korzyści, przy danym poziomie ryzyka.

W literaturze na uwagę zasługują trzy ujęcia.

Pierwsze ujęcie jest to tzw. ogólna (prawna) definicja zasady proporcjonalności. Zgodnie z europejskim prawem wymaga ona, aby działania wynikające z regulacji były adekwatne do jej założonych celów5. Ogólna definicja dąży do uzyskania dwóch wyraźnych warunków: z jednej strony chronienie podmiotów regulowanych przed niekorzystnymi działaniami instytucji legislacyjnych, a z drugiej ustalanie klarownych limitów dla ...

Artykuł jest płatny. Aby uzyskać dostęp można:

  • zalogować się na swoje konto, jeśli wcześniej dokonano zakupu (w tym prenumeraty),
  • wykupić dostęp do pojedynczego artykułu: SMS, cena 5 zł netto (6,15 zł brutto) - kup artykuł
  • wykupić dostęp do całego wydania pisma, w którym jest ten artykuł: SMS, cena 19 zł netto (23,37 zł brutto) - kup całe wydanie,
  • zaprenumerować pismo, aby uzyskać dostęp do wydań bieżących i wszystkich archiwalnych: wejdź na aleBank.pl/sklep.

Uwaga:

  • zalogowanym użytkownikom, podczas wpisywania kodu, zakup zostanie przypisany i zapamiętany do wykorzystania w przyszłości,
  • wpisanie kodu bez zalogowania spowoduje przyznanie uprawnień dostępu do artykułu/wydania na 24 godziny (lub krócej w przypadku wyczyszczenia plików Cookies).

Komunikat dla uczestników Programu Wiedza online:

  • bezpłatny dostęp do artykułu wymaga zalogowania się na konto typu BANKOWIEC, STUDENT lub NAUCZYCIEL AKADEMICKI

Udostępnij artykuł: