NBS |Bankowość i Finanse | Bezpieczeństwo | Mocny filar zaufania

BANK 2020/09

System ochrony instytucjonalnej, określany też angielskim akronimem IPS, okazał się bardzo skutecznym narzędziem kontroli i nadzoru w bankowości spółdzielczej.

Fot. Murrstock/stock.adobe.com

System ochrony instytucjonalnej, określany też angielskim akronimem IPS, okazał się bardzo skutecznym narzędziem kontroli i nadzoru w bankowości spółdzielczej.

IPS to spółdzielnia, której członkami są poszczególne banki spółdzielcze i która zachowuje dużą niezależność od banku zrzeszającego. W efekcie powstaje sprawny mechanizm do realizacji funkcji nadzorczej bez obawy o poddawanie się zewnętrznym naciskom. System ten powstał w celu wzajemnego gwarantowania płynności i wypłacalności oraz uniknięcia upadłości każdego uczestnika (banku) włączonego do programu.

Ta forma współpracy banków spółdzielczych sprawdziła się już w krajach Europy Zachodniej. Większość grup banków spółdzielczych jest tam zorganizowana jako instytucjonalne systemy ochrony. W Niemczech IPS istnieje od lat 30. ub.w. i przez cały ten czas zapewnia bezpieczeństwo bankom spółdzielczym. Dzięki wsparciu ze strony systemu, tamtejsze lokalne instytucje finansowe ani razu nie musiały korzystać z pomocy publicznej.

Fundamenty IPS

Podstawą utworzenia systemów było Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego nr 575/2013 (CRR) i Ustawa o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających. Szczegóły jego funkcjonowania zostały określone we wzajemnej Umowie Systemu Ochrony. Na jego czele stoi jednostka zarządzająca, która przybrała formę prawną spółdzielni, a jej udziałowcami są wszystkie banki tworzące system. Realizacja celów, jakie prawo wyznacza ­IPS-om, jest możliwa dzięki zgromadzeniu w Funduszu Pomocowym środków finansowych, wyasygnowanych przez wszystkich uczestników, z których następnie może być udzielone wsparcie w przypadku zagrożenia utraty płynności lub wypłacalności któregokolwiek uczestnika. Przystępując do systemu, poszczególne banki zgadzają się stosować wspólne zasady klasyfikacji i monitorowania ryzyka, informować wzajemnie o ponoszonym ryzyku oraz poddawać się działaniom prewencyjnym lub sanacyjnym w przypadku podjęcia nadmiernego ryzyka.

Oprócz monitorowania ryzyka pojedynczych uczestników, IPS dokonuje również oceny ryzyka systemu jako całości oraz odpowiada za sporządzanie zagregowanego sprawozdania finansowego. Poziom bezpieczeństwa banków należących do systemu określają zasady określania norm nadzorczych i regulacyjnych. Dotyczy to m.in.: indywidualnego zwolnienia wszystkich uczestników z wypełniania miary płynności LCR (krótkoterminowej określonej w CRR) w zamian za jej wypełnianie na poziomie zagregowanym, stosowania zerowych wag ryzyka kredytowego dla wzajemnych należności pomiędzy uczestnikami, niepomniejszania funduszy własnych o wzajemne zaangażowania kapitałowe. Wymienione preferencje pozwalają bankom na większe wykorzystywanie ich potencjału biznesowego i co za tym idzie zwiększanie rentowności prowadzonej działalności.

Mechanizmy wsparcia

Systemy ochrony powstały jako odpowiedź na rosnące wymogi ostrożnościowe wprowadzane po kryzysie finansowym z 2008 r. Najważniejszą kwestią do rozwiązania było zapewnienie mechanizmów wsparcia płynności oraz zapewnienie środków na pomoc kapitałową w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych – tłumaczy dr Sławomir Czopur, prezes zarządu spółdzielni SOZ BPS.

Sektor bankowości spółdzielczej w Polsce tworzą małe instytucje finansowe, działające w większości w formie zrzeszeń. Na koniec 2019 r. z 537 banków spółdzielczych w Polsce tylko 17 działało poza zrzeszeniami, a tym samym nie były objęte systemami ochrony. W naszym kraju funkcjonują dwa IPS-y: System Ochrony Zrzeszenia BPS i Spółdzielczy System Ochrony SGB. Utworzono je, za zgodą Komisji Nadzoru Finansowego, w 2015 r. W tym samym czasie powołane zostały także dwie jednostki zarządzające tymi systemami ochrony.

Realizacja celów, jakie prawo wy­znacza IPS-om, jest możliwa dzięki zgromadzeniu w Funduszu Pomo­cowym środków finansowych, ­wy­asygnowanych przez wszystkich uczestników, z których następ­nie może być udzielone wsparcie w przypadku zagrożenia utraty płynności lub wypłacalności które­gokolwiek uczestnika. Przystępując do systemu, poszczególne banki zgadzają się stosować wspólne za­sady klasyfikacji i monitorowania ryzyka, informować wzajemnie o ponoszonym ryzyku oraz podda­wać się działaniom prewencyjnym lub sanacyjnym.

Zrzeszenie BPS, które tworzy Bank Polskiej Spółdzielczości SA oraz 326 banków spółdzielczych, jest największe w Polsce. – Wszystkie te banki są uczestnikami Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS, utworzonego na mocy Umowy Systemu Ochrony zawartej 31 grudnia 2015 r. Warto jednak pamiętać, że oba systemy w trakcie czteroletniej działalności udowodniły swoją skuteczność. W tym okresie nie odnotowano niewypłacalności żadnego z banków należących do nich. Z przykrością przyjęliśmy upadłość oraz przymusową restrukturyzację banku, który nie zdecydował się na pozostanie w zrzeszeniu i prowadził samodzielną działalność – dodaje dr Sławomir Czopur.

Banki spółdzielcze, kierując się poczuciem odpowiedzialności i spółdzielczą zasadą samopomocy utworzyły w 2015 r. w obu zrzeszeniach systemy ochrony instytucjonalnej, które potwierdziły skuteczność zastosowanych mechanizmów prewencyjnych i pomocowych – podkreśla Michał Ołdakowski, prezes zarządu Spółdzielczego Systemu Ochrony SGB. – IPS-y na bieżąco analizują sytuację banków, określają standardy zarządzania ryzykiem, prowadzą audyty i w razie potrzeby udzielają wsparcia finansowego z funduszy zgromadzonych przez lokalne instytucje finansowe. Dzięki ich działalności udało się dokonać analizy i diagnozy sytuacji poszczególnych banków będących uczestnikami systemów ochrony, co umożliwiło zidentyfikowanie tych z nich, które wymagały wdrożenia działań naprawczych.

Od siebie dodajmy, że zdecydowana większość podmiotów, w których zidentyfikowano problemy, wymagała jedynie opracowania wewnętrznych planów naprawy bez konieczności korzystania z pomocy zewnętrznej. Jednostki zarządzające systemami ochrony udzielały również wsparcia kilku bankom spółdzielczym, chroniąc je przed negatywnymi zjawiskami i stabilizując ich sytuację finansową. Instytucjonalne systemy ochrony zapobiegały w ten sposób, i nadal zapobiegają, utracie zaufania klientów do sektora bankowości spółdzielczej.

Dzięki IPS-om udało się bezpiecznie, bez szkody dla klientów, rozwiązać problemy dwóch banków, które miały najtrudniejszą sytuację. W 2018 r. IPS doprowadził do przejęcia Banku Spółdzielczego w Chełmnie przez Bank Spółdzielczy w Toruniu, zaś na przełomie kwietnia i maja br. do przeprowadzenia przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny przymusowej restrukturyzacji, w ramach której przedsiębiorstwo Banku Spółdzielczego w Przemkowie zostało przejęte przez ­SGB-Bank SA. W obu przypadkach, dzięki działaniom podjętym przez Spółdzielczy System Ochrony SGB, udało się uniknąć upadłości i utraty depozytów oraz zaufania klientów. To potwierdza tak słuszność utworzenia systemów ochrony, jak i skuteczność rozwiązywania problemów w sektorze przez oddolnie powołane przez banki spółdzielcze instytucje, a także efektywną współpracę z instytucjami sieci bezpieczeństwa (KNF, BFG, NBP i Ministerstwem Finansów).

Systemy w oczach KNF

Według raportu KNF „Informacja o sytuacji banków spółdzielczych i zrzeszających po IV kwartale 2019 r.”, opublikowanym w maju br., na koniec ub.r. działało 538 banków spółdzielczych – 322 z nich były członkami systemu ochrony BPS, a 194 SGB. Poza IPS funkcjonowały 22 instytucje, 15 z nich na koniec grudnia 2019 r. posiadało fundusze własne przekraczające 5 mln euro.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami Ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających, dotychczasowe umowy zrzeszenia przestały już obowiązywać w przypadku banków spółdzielczych pozostających poza IPS: 23 listopada 2018 r. wygasła umowa zrzeszenia ­SGB-Banku SA, a 31 grudnia 2018 r. Banku Polskiej Spółdzielczości SA. Oznacza to koniec 36-miesięcznego okresu przejściowego, o którym mowa w art. 22b ust. 12 wspomnianej ustawy.

Po zakończeniu trzyletniego okresu przejściowego banki, które posiadają fundusze własne o równowartości 5 mln euro oraz nie są uczestnikami IPS i nie uzyskały samodzielności przed upływem okresu przejściowego, stają się samodzielne z mocy wymienionej wyżej ustawy, nie jest przy tym wymagana zgoda KNF na ich samodzielną działalność. W żadnym wypadku nie wyklucza to ich przystąpienia do IPS. Mogą to uczynić w każdej chwili.

Udostępnij artykuł: