Nowe zasady procesu cywilnego (cz. 1)

Polecamy

Ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw znacząco zmienia dotychczas obowiązujące reguły procesu cywilnego w polskim systemie prawa. Wiele zmian dotyczy przedsiębiorców, którzy od momentu wejścia w życie przedmiotowej ustawy, prowadzić będą spory na innych zasadach.Artykuł pochodzi z nr 01 2012 Miesięcznika Finansowego BANK

Ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw znacząco zmienia dotychczas obowiązujące reguły procesu cywilnego w polskim systemie prawa. Wiele zmian dotyczy przedsiębiorców, którzy od momentu wejścia w życie przedmiotowej ustawy, prowadzić będą spory na innych zasadach.Artykuł pochodzi z nr 01 2012 Miesięcznika Finansowego BANK

Piotr Gałązka

Przedmiotowa ustawa wejdzie w życie dopiero w maju br., jest zatem jeszcze trochę czasu na jej poznanie i przygotowanie się do jej stosowania w praktyce. Nie należy jednak twierdzić, że sześciomiesięczne vacatio legis - ustawa została opublikowana w "Dzienniku Ustaw" w listopadzie 2011 r. - to okres zbyt długi. Wręcz przeciwnie. Zasady, do których uczestnicy obrotu cywilnego i gospodarczego, a zwłaszcza profesjonalni pełnomocnicy zdążyli się już przyzwyczaić ulegają po długim czasie stosowania zmianom.

Choć do najistotniejszych zmian należy zaliczyć dwa zagadnienia: całkowitą likwidację odrębnego postępowania procesowego w sprawach gospodarczych oraz zmianę zasad postępowania dowodowego poprzez zwiększenie kontradyktoryjnego charakteru polskiego procesu cywilnego, to jednak ustawa zmienia tak dużo istotnych kwestii, że można pokusić się o stwierdzenie, iż jest to jedna z największych nowelizacji procedury cywilnej w ostatnich kilku latach. Nowelizacja, w opinii jej twórców ma na celu w szczególności przyspieszenie postępowania.

Zmiany w zasadach ogólnych

W pierwszej kolejności nowe regulacje dotykają tak podstawowych zagadnień, jak fundamentalne zasady procesowe. Strony i uczestnicy postępowań cywilnych będą obowiązani nie tylko, jak dotychczas, do dawania wyjaśnień zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ale również do dokonywania czynności zgodnie z dobrymi obyczajami (art. 3). Moim zdaniem, przepis ten nie może samodzielnie tworzyć normy prawnej, jednakże w przypadku negatywnych zachowań stron lub pełnomocników, takich jak przewlekanie postępowania, zgłaszanie niepotrzebnie dużo wniosków dowodowych, a w szczególności wniosków o przesłuchanie świadków, nieprzedstawianie na żądanie sądu posiadanych dokumentów (co już w tej chwili może skutkować negatywnymi skutkami procesowymi dla strony), sąd może piętnować takie zachowania zarówno w trakcie procesu, jak i w uzasadnieniu orzeczeń - wyroków i np. postanowień o oddaleniu wniosku dowodowego.

Szerszy zakres działania organizacji społecznych (pozarządowych)

Nowelizacji ulegną również przepisy określające zakres działania organizacji społecznych w procesie cywilnym. Przede wszystkim zmienia się ich ogólna nazwa z nieostrego pojęcia organizacje społeczne na bardziej przystające do realiów rynkowych "organizacje pozarządowe".

Znaczącemu rozszerzeniu ulega uprawnienie organizacji pozarządowej do wytaczania powództwa w imieniu i za zgodą osoby fizycznej (art. 61 § 1 kpc). Do tej pory takie uprawnienie przysługiwało w sprawach o alimenty oraz w sprawach o ochronę konsumentów. Po wejściu w życie nowych przepisów będzie to możliwe łącznie w pięciu rodzajach spraw - dodatkowo w sprawach o ochronę środowiska, o ochronę praw własności przemysłowej oraz o ochronę równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli. Oznacza to, że katalog spraw, w których organizacja jest uprawniona do wytaczania powództwa stał się tożsamy z katalogiem spraw, w których organizacja pozarządowa może przystąpić do toczącego się postępowania (art. 61 § 2 kpc). Do tej pory ten drugi katalog był szerszy.

Zwrócić należy uwagę, iż usunięto § 5 w art. 61 kpc, wyłączając tym samym możliwość występowania z powództwem przez organizację pozarządową i wstępowania przez nią do postępowania w sprawach o roszczenia z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym.

Z jednej strony to poszerzenie uprawnień należy, co do zasady, ocenić pozytywnie, choć pojawia się wątpliwość dlaczego właśnie tak zakreślony katalog znalazł się w ustawie. Tylko tytułem przykładu można stwierdzić, że skoro możliwy jest udział organizacji pozarządowej w sprawach o ochronę praw własności przemysłowej, to dlaczego nie zakreślić tego katalogu szerzej, np. dając takie uprawnienie we wszystkich sprawach z szeroko pojętego zakresu ochrony własności intelektualnej, w tym praw autorskich? Z drugiej strony powstają obawy o wykorzystywanie przepisów do nieuzasadnionego wytaczania spraw, zwłaszcza w sprawach z zakresu ochrony środowiska.

Istotnym novum w kwestii udziału organizacji pozarządowej w procesie cywilnym jest możliwość wytaczania przez nią powództw i przystępowania do sprawy w postępowaniu, w których udział bierze przedsiębiorca będący członkiem danej organizacji pozarządowej, będący w sporze z innym przedsiębiorcą. Przepis ten jest podobny, lecz szerszy od uchylonego niniejszą ustawą w wyniku likwidacji postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych art. 4796 kpc, który pozwalał organizacji zrzeszającej przedsiębiorców, za zgodą przedsiębiorcy będącego stroną postępowania, wstępować do postępowania, jednakże bez prawa do wytaczania powództwa.

Cały artykuł ukazał się w nr 01 2012 Miesięcznika Finansowego BANK

Udostępnij artykuł: