Problemy z cesją przy kredycie konsorcjalnym

Prawo i regulacje

Polski ustawodawca nie wprowadził jak dotychczas regulacji ułatwiających wykorzystanie konstrukcji cesji na zabezpieczenie na potrzeby kredytu konsorcjalnego, pomimo iż ten typ zabezpieczenia występuje niemal przy każdym kredycie konsorcjalnym

dr Sławomir Morawski, kancelaria: Kochański Zięba i Partnerzy

Polski ustawodawca nie wprowadził jak dotychczas regulacji ułatwiających wykorzystanie konstrukcji cesji na zabezpieczenie na potrzeby kredytu konsorcjalnego, pomimo iż ten typ zabezpieczenia występuje niemal przy każdym kredycie konsorcjalnym

#SławomirMorawski: Alternatywą jest ustanowienie w miejsce cesji zastawu rejestrowego na wierzytelności lub na zbiorze wierzytelności stanowiących całość gospodarczą, choćby jego skład był zmienny, w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 3) ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów przy jednoczesnym wykorzystaniu konstrukcji administratora zastawu #KochańskiZiębaIPartnerzy

Odpowiednie regulacje przewidziane zostały jedynie dla hipoteki w postaci administratora hipoteki (art. 682 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) oraz dla zastawu rejestrowego w postaci administratora zastawu (art. 4 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów).Tymczasem brak odpowiedniej regulacji na potrzeby kredytu konsorcjalnego w przypadku cesji na zabezpieczenie rodzi większe problemy aniżeli w przypadku zastawu lub hipoteki. Nawet w braku konstrukcji administratora zastawu i administratora hipoteki możliwe byłoby zabezpieczenie kredytu konsorcjalnego poprzez ustanowienie osobnych zastawów lub hipotek o równym pierwszeństwie na rzecz każdego z kredytodawców. W przypadku cesji na zabezpieczenie takie rozwiązanie nie będzie możliwe z uwagi na fakt, że wierzytelność może zostać przelana tylko na jednego kredytodawcę. Trudno bowiem wyobrazić sobie konstrukcję, w której każda przelewana wierzytelność dzielona byłaby na ułamkowe części, z których każda zostałaby przelana na innego kredytodawcę.

Agent zabezpieczeń

Przy krajowych transakcjach finansowych – w braku konstrukcji długu równoległego (parallel debt) znanego w innych porządkach prawnych – cesja na zabezpieczenie dokonywana jest w praktyce na rzecz agenta zabezpieczeń, z tym że zabezpieczoną wierzytelnością są wierzytelności każdego z członków konsorcjum wobec kredytobiorcy. Agent zabezpieczeń jest zatem cesjonariuszem i podmiotem uprawnionym z tytułu scedowanych wierzytelności, ale nie jest wierzycielem osobistym kredytobiorcy, tj. podmiotem uprawnionym z tytułu zabezpieczonych wierzytelności kredytowych. Następuje zatem rozdział pomiędzy podmiotem trzymającym zabezpieczenie a podmiotami, których wierzytelności są zabezpieczone. Taka konstrukcja jest zasadniczo dopuszczalna, ponieważ nie ma ustawowego nakazu, zgodnie z którym cesja na zabezpieczenie mogłaby zostać dokonana wyłącznie na rzecz zabezpieczonego wierzyciela. Cesjonariuszem może być każdy podmiot, nie koniecznie zabezpieczony wierzyciel. Problem pojawia się jednak przy dochodzeniu takiego zabezpieczenia, o czym mowa poniżej.

A jeśli cedent upadnie?

W scenariusza poza-upadłościowym dochodzenie przedmiotowego zabezpieczenia przez agenta zabezpieczeń nie rodzi większych problemów. Agent po prostu notyfikuje dłużników z przelanych wierzytelności o dokonanej cesji i dochodzi wierzytelności bezpośrednio od dłużników bez udziału cedenta.Problem pojawia się natomiast w przypadku upadłości cedenta, którym najczęściej jest sam kredytobiorca. W świetle art. 701 ustawy prawo upadłościowe, w przypadku cesji na zabezpieczenie przelane wierzytelności pozostają w masie upadłości, przy czym stosuje się do nich odpowiednio przepisy dotyczące zastawu. Tym samym, zgodnie z art. 308 ust. 1 i art. 331 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe, to syndyk, a nie cesjonariusz, ściąga wierzytelności będące przedmiotem cesji na zabezpieczenie i przekazuje uzyskane sumy na poczet zabezpieczonych wierzytelności zgodnie z przepisami prawa upadłościowego.Cesjonariusz z tytułu cesji na zabezpieczenie nie ma prawa samodzielnie ściągać przelanych na niego wierzytelności bezpośrednio od odpowiednich dłużników. Cesjonariusz może jedynie zgłosić swoją wierzytelność do masy upadłości i wskazać, że jest ona zabezpieczona cesją na zabezpieczenie.

Pytania, na które ustawodawca nie udziela odpowiedzi

Co jednak, jeżeli cesjonariusz – tak jak ma to miejsce w omawianym przypadku – nie jest w ogóle zabezpieczonym wierzycielem upadłego, a jedynie agentem zabezpieczeń uprawnionym do wierzytelności będących przedmiotem cesji? Agent zabezpieczeń, nie będąc wierzycielem upadłego, nie jest nawet uczestnikiem postępowania upadłościowego i nie może zgłosić do masy upadłości zabezpieczonej wierzytelności (inaczej niż w przypadku administratora hipoteki lub zastawu, który z mocy prawa wykonuje prawa zabezpieczonego wierzyciela we własnym imieniu i na rachunek wierzyciela).Z drugiej strony zabezpieczeni wierzyciele nie są w żaden sposób uprawnieni z tytułu przelanych wierzytelności. Jak zatem dochodzić takiej cesji na zabezpieczenie w upadłości?Zgodnie z art. 236 ust. 2 ustawy prawo upadłościowe uprawnienie do zgłoszenia wierzytelności przysługuje także wierzycielowi, gdy jego wierzytelność była zabezpieczona m.in. zastawem (a zatem i cesją na zabezpieczenia, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zastawie). Brzmienie tego przepisu wydaje się wskazywać, że zgłaszającym zabezpieczoną wierzytelność wraz z cesją na zabezpieczenie powinni być poszczególni zabezpieczeni kredytodawcy a nie agent zabezpieczeń, na którego rzecz dokonano cesji na zabezpieczenie. Nie rozwiewa to jednak wszystkich wątpliwości.Powstaje bowiem pytanie czy syndyk może faktycznie wypłacić kwoty uzyskane z realizacji cesji na zabezpieczenie bezpośrednio na rzecz kredytodawców w miejsce agenta nie znając nawet postanowień umownych regulujących wzajemne rozliczenia między kredytodawcami a agentem? Ponadto, czy syndyk może dokonać takich wypłat na rzecz poszczególnych kredytodawców, pomimo że z prawnego punktu widzenie wierzytelności będące przedmiotem cesji należą do agenta? Na te pytania ustawodawca nie udziela odpowiedzi.

Co zamiast cesji na zabezpieczenie?

Z uwagi na opisane ryzyka warto zastanowić się nad alternatywami dla cesji na zabezpieczenie przy kredycie konsorcjalnym. Taką alternatywą jest ustanowienie w miejsce cesji zastawu rejestrowego na wierzytelności lub na zbiorze wierzytelności stanowiących całość gospodarczą, choćby jego skład był zmienny, w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 3) ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów przy jednoczesnym wykorzystaniu konstrukcji administratora zastawu. Zdaniem autora takim zbiorem stanowiącym całość gospodarczą byłby przykładowo zbiór wszystkich wierzytelności z tytułu umów najmu lub dzierżawy określonej nieruchomości lub też ogół należności handlowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez określony podmiot.dr Sławomir Morawski, radca prawny, Kancelaria Kochański  Zięba i Partnerzy 
Udostępnij artykuł: