Raport specjalny: Optymalizacja cyklu obsługi środków pieniężnych

BANK 2015/02

Kryzys finansowy z 2008 r. i wynikające z niego spowolnienie gospodarcze uwydatniło zalety posługiwania się gotówką. W mediach pokazywano kolejki klientów próbujących wypłacić pieniądze z banków, które znalazły się w kłopotach. Choć pieniądz elektroniczny jest wygodniejszy i bezpieczny w użytkowaniu, to na świecie nadal rośnie zapotrzebowanie na gotówkę.

Kryzys finansowy z 2008 r. i wynikające z niego spowolnienie gospodarcze uwydatniło zalety posługiwania się gotówką. W mediach pokazywano kolejki klientów próbujących wypłacić pieniądze z banków, które znalazły się w kłopotach. Choć pieniądz elektroniczny jest wygodniejszy i bezpieczny w użytkowaniu, to na świecie nadal rośnie zapotrzebowanie na gotówkę.

Bohdan Szafrański

Dla banku obsługa gotówki to znaczący koszt. Dlatego stale poszukuje się sposobów na jej optymalizację. W sektorze obsługę gotówki w większości przejęły, w ramach outsourcingu, wyspecjalizowane firmy. Usługi cash processingu obejmują takie czynności, jak: transport wartości, sortowanie, weryfikację autentyczności i przeliczanie gotówki. Nie chodzi tu tylko o jej konwojowanie czy przechowywanie. To dziś złożone i w wielu przypadkach zautomatyzowane czynności i procedury. Dlatego też oferowanie na rynku konkurencyjnych stawek za takie usługi wymagało od usługodawców również znaczących inwestycji w nowoczesne wyposażenie, sprzęt i technologie.

Nowe technologie i konkurencja na rynku pozwalały bankom znacząco obniżać koszty obsługi gotówki. Pojawiają się jednak głosy, że może to się zmienić. Niskie stawki zniechęcały bowiem do wchodzenia na rynek nowych usługodawców lub były powodem do wychodzenia z niego. Niskie marże zachęcały do konsolidacji (zmniejszała się równocześnie liczba aktywnych uczestników rynku) i niestety do obniżania jakości świadczonych usług. Mniejsza konkurencja to dla klientów, w tym przypadku dla sektora bankowego, ryzyko wzrostu ponoszonych kosztów. Na nasz rynek wszedł też znaczący gracz Poczta Polska, jeden z największych na rynku obsługi gotówki. Firma przetwarza gotówkę własną i klientów w sieci liczarni. Obsługuje cały proces, czyli sortowanie, przeliczanie wartości i weryfikację autentyczności.

Może być lepiej

Co sprawia, że ludzie i firmy chcą się posługiwać banknotami? Na pewno wiele osób jest przyzwyczajonych do posługiwania się gotówką i wybiera ten sposób regulowania należności nawet wtedy, gdy jest możliwość skorzystania z płatności elektronicznej. Płacąc pieniędzmi, mamy też większe poczucie kontroli nad wydawanymi kwotami. W mediach społecznościowych mówi się o powszechnej inwigilacji obywateli, a płacenie gotówką jest przedstawiane jako jeden ze sposobów na zachowanie anonimowości. Oczywiście można zachęcać klientów do korzystania z płatności elektronicznych, ale czy już dziś są gotowi zaakceptować oddział banku, w którym nie obsługuje się gotówki?

Gotówka ma jednak również słabe strony, a jej obsługa generuje dodatkowe koszty dla firm i banków. Dziś mówi się o innowacjach, które mogą zwiększyć efektywność cyklu jej obiegu, m.in. takich jak recyrkulacja środków pieniężnych na poziomie oddziału i w punkcie sprzedaży. Rozwijają się narzędzia zarządzania gotówką służące optymalizacji przepływów pieniężnych. Powstają nowe produkty i rozwiązania przeznaczone dla sprzedawców. W obiegu pojawia się coraz więcej i lepiej podrobionych banknotów i monet, poniekąd i dlatego, że w sklepach sieci handlowych coraz częściej spotyka się kasy samoobsługowe. Stąd tak ważne jest, by w takich miejscach też skutecznie wyłapywać próby płacenia fałszywymi banknotami. CORDIS (Wspólnotowy Serwis Informacyjny Badań i Rozwoju) poinformował, że trwają prace nad wydajniejszym systemem obsługi gotówki. Od wprowadzenia waluty euro w 2002 r. rośnie liczba fałszerstw, są przy tym coraz doskonalsze. Dlatego powstała nowa maszyna do sprawdzania banknotów. Europejski Bank Centralny wprowadził restrykcyjne przepisy dotyczące ponownego wykorzystania banknotów. Zgodnie z nim, urządzenia do obsługi gotówki nie mogą wprowadzać do obiegu żadnych fałszywych pieniędzy. Jak podano, w Europie Północnej działa już około 15 tys. systemów obsługi gotówki w punkcie sprzedaży. W projekcie EUROTHENTIC (Development of a secure, modular, note validation machine) zaproponowano ich integrację z systemem sprawdzania banknotów. Jego wprowadzenie zmniejszy ilość przechowywanych pieniędzy w sklepie. Obniży się dzięki temu koszt ich obsługi i transportu. System ma udostępniać funkcję wypłaty gotówki bezpośrednio w kasie sklepowej. Obecnie wykorzystywane zautomatyzowane systemy sprawdzania banknotów działają wolno i są kosztowne oraz nie weryfikują tego, czy stan banknotu pozwala na jego ponowne wprowadzenie do obiegu. Projekt EUROTHENTIC ma doprowadzić do opracowania taniego modułu sprawdzania gotówki, który będzie można zainstalować w istniejących systemach. Ma on sprawnie sprawdzać banknoty, rejestrować ich obraz i poddawać analizie z wykorzystaniem sieci neuronowej. Ma też łączyć się poprzez sieć i zdalnie pobierać informacje i aktualizacje np. z bazy danych o numerach seryjnych. Pozwoli to na śledzenie i porównywanie informacji o czasie oraz miejscu, w którym aktualnie znajdują się banknoty. Wprowadzenie do powszechnego użytku takich nowych technologii pozwoli wyeliminować przynajmniej niektóre ograniczenia i zmniejszy koszty związane z obsługą gotówki

Obecna sytuacja

Usługodawcy z branży obsługi gotówki muszą stale udoskonalać procesy i inwestować w sprzęt. Coraz częściej mówi się o możliwości łączenia i dzielenia centrów gotówkowych, bankomatach z recyklingiem oraz o możliwościach związanych z międzybankowym hurtowym przetwarzaniem gotówki. Jednym z poważniejszych wywyzwań dla firm z branży jest wprowadzenie nowych serii banknotów. Mieliśmy z tym do czynienia niedawno w Polsce oraz w strefie euro po wprowadzeniu drugiej serii banknotów. Narodowy Bank Polski 5 stycznia 2015 r. opublikował nowe rekomendacje standardów postępowania z banknotami w obrocie gotówkowym. Zwraca w nich szczególną uwagę na zapewnienie właściwej jakości banknotów ponownie wprowadzanych do obrotu. Mają one spełniać odpowiednie standardy jakości obiegowej. Nakazuje się, aby urządzenia do obsługi banknotów, służące sprawdzaniu ich autentyczności lub jakości obiegowej, były poddawane testom mającym potwierdzić ich zdolność do wykrywania fałszywych banknotów oraz identyfikacji tych nienadających się do obiegu.

NBP ma wspierać rynek obrotu gotówkowego poprzez prowadzenie szkoleń oraz umożliwianie producentom i serwisantom urządzeń dostępu do banknotów, jak również do określonych informacji dotyczących pieniędzy i ich zabezpieczeń do odczytu maszynowego oraz zagrożeń fałszerstwami. Polski bank centralny wzoruje się na przepisach obowiązujących w Eurosystemie, zawartych w decyzji EBC z dnia 16 września 2010 r. w sprawie weryfikacji autentyczności i jakości obiegowej oraz powtórnego wprowadzania do obrotu banknotów euro. Opracował też standardowe rozwiązania w zakresie kwalifikacji jakościowej banknotów. Proponowane regulacje mają pojawić się w znowelizowanej ustawie o NBP. W regulacji chodzi m.in. o ochronę wiarygodności pieniędzy i skuteczne wykrywanie fałszerstw, którym sprzyja funkcjonowanie w obrocie banknotów o znacznym stopniu zużycia, co utrudnia ich weryfikację. Obecnie dokładnie określono kryteria sortowania jakościowego. Banknoty, których autentyczność jest podejrzana, mają być zatrzymane przez urządzenie sortujące i niezwłoczne przekazane do właściwej terytorialnie jednostki policji. Zaleca się, żeby urządzenia do sprawdzania autentyczności i jakości banknotów były odpowiednio testowane. Zapewne powstanie stosowna jednostka certyfikującą urządzenia, tak jak jest to w strefie euro. W rekomendacji określa się też procedury postępowania w sytuacjach, gdy klient korzysta z urządzenia z funkcją identyfikacji wpłacającego lub z niej rezygnuje itp. Choć zalecane procedury poprawią bezpieczeństwo w obrocie gotówkowym, zmniejszając liczbę fałszywych banknotów, to dla branży i banków są to kolejne nowe wyzwania organizacyjne, a zatem i koszty.

 

Udostpnij artyku: