Raport specjalny – „Ranking największych banków w Polsce”: Wyzwań aż nadto

BANK 2018/06

Banki spółdzielcze stanowią znaczącą część systemu finansowego Europy. W wielu krajach mają bardzo silną i ugruntowaną markę. Zakorzenione w lokalnych społecznościach, z nadal silnie zaznaczonym etosem działania na rzecz swoich członków, muszą konkurować z organizacjami nastawionymi na maksymalizację zysku. Dlatego niezbędny jest dziś taki ich model lub modele, które owe konkurowanie uczynią skutecznym. Wykorzystując przy tym najnowocześniejsze technologie.

Banki spółdzielcze stanowią znaczącą część systemu finansowego Europy. W wielu krajach mają bardzo silną i ugruntowaną markę. Zakorzenione w lokalnych społecznościach, z nadal silnie zaznaczonym etosem działania na rzecz swoich członków, muszą konkurować z organizacjami nastawionymi na maksymalizację zysku. Dlatego niezbędny jest dziś taki ich model lub modele, które owe konkurowanie uczynią skutecznym. Wykorzystując przy tym najnowocześniejsze technologie.

Maciej Kowal

Jak podano w najnowszym raporcie rocznym Europejskiego Stowarzyszenia Banków Spółdzielczych (EACB) dotyczącym bankowości spółdzielczej w 2017 r., miały one w minionym roku 209 mln klientów i 80,5 mln członków. Funkcjonowało 3135 banków regionalnych i lokalnych z 58 tys. oddziałów, w których pracowało 732 tys. osób, a ich łączna suma bilansowa sięgnęła 7 bln euro.

Struktura i znaczenie bankowości spółdzielczej jest różne w zależności od kraju. W Polsce np. udział procentowy banków spółdzielczych w depozytach na koniec 2016 r. wynosił 9,8% (dane KZBS), w Holandii 34% (dane Rabobank), a w Finlandii nawet 38,5% (dane OP Financial Group). Z kryzysu finansowego lat 2007–2009 w większości państw bankowość spółdzielcza wyszła obronną ręką. Jednak wiele krajów w odpowiedzi na kryzys wprowadziło zmiany organizacyjne i prawne zmierzające do konsolidacji i centralizacji sektora. Z jednej strony jest to działanie, które go wzmacnia i poprawia jego bezpieczeństwo finansowe, z drugiej – ogranicza samodzielność poszczególnych banków, co przecież leży u podstaw ruchu spółdzielczego.

Efektywność

Aktywa banków spółdzielczych w aktywach całego polskiego sektora bankowego stanowią tylko ok. 7%. Z drugiej strony, dysponują one siecią obejmującą 1/3 wszystkich oddziałów w naszym kraju i zatrudniają ok. 20% pracowników całego sektora bankowego. Specjaliści wymieniają takie słabości polskich banków spółdzielczych, jak: niska atrakcyjność oferty, niedorozwój bankowości elektronicznej i słabo wykwalifikowana kadra.

W innych krajach podjęto działania mające na celu poprawę efektywności tego sektora. We Francji np. ograniczono liczbę oddziałów i pracowników, w Niemczech powstał jeden bank zrzeszający, w Holandii przeprowadzono centralizację nawet kosztem autonomii banków lokalnych, w Finlandii zaś wspólne systemy informatyczne, płatności i marketing. U nas natomiast buduje się trzecią strukturę w nowym systemie ochrony instytucjonalnej – poza zrzeszeniami BPS oraz SGB powstał Polski Bank Apeksowy S.A. Tymczasem konsolidacja dałaby możliwość uzyskania oszczędności w wielu dziedzinach i efekt skali. Tym bardziej że właśnie dochodzą kolejne obciążenia, np. z początkiem lipca wchodzą w życie pierwsze regulacje zawarte w Zarządzeniu nr 19/2016 Prezesa NBP w sprawie sposobu i trybu przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów i monet. Wiążą się z tym m.in. nowe obowiązki sprawozdawcze. Oczywiście przy obsłudze gotówki można zastosować kasjerskie automaty recyklingowe, a zliczanie i rozpoznawanie banknotów pozostawić sorterom. Jednak, podobnie jak przy wprowadzaniu nowoczesnych rozwiązań informatycznych, zdecydowanie lepiej radzą sobie z tym duże organizacje. Wchodzą też w życie wymagania związane z RODO i PSD2 itp.

Udziałowcy

Podstawą bankowości spółdzielczej, jeśli ma utrzymać swoją specyfikę, jest pozyskiwanie nowych udziałowców. Banki spółdzielcze są własnością członków, ci zaś z reguły są też ich klientami. Wywodzą się z różnych grup zawodowych i społecznych (lokalni przedsiębiorcy, rzemieślnicy, rolnicy, gospodarstwa domowe). Dzięki temu polityka banku nakierowana jest na długoterminowe korzyści dla członków i klientów, a nie na krótkookresową maksymalizację zysku dla akcjonariuszy. Według danych KNF liczba udziałowców banków spółdzielczych systematycznie się zmniejsza i w okresie od marca 2012 r. do września 2017 r., obniżyła się o 89 768 osób (do 978 434), w tym o 88 933 osób fizycznych. Według KNF, choć większość banków spełnia kryteria określone w polityce dywidendowej nadzorcy, to jednak nie wypłaca żadnej dywidendy. Dlatego urząd zaleca, by w statutach banków spółdzielczych nadać funduszowi udziałowemu właściwą rangę, co powinno ograniczyć odpływ udziałowców. Radzi sobie z tym problemem sektor bankowości spółdzielczej np. w Niemczech m.in. dzięki stabilnemu modelowi funkcjonowania w środowiskach lokalnych.

Wydaje się, że w dłuższym okresie nie uda się bankowości spółdzielczej uniknąć centralizacji – przynajmniej na poziomie podstawowych systemów informatycznych zapewniających bazę do nowoczesnych usług, w tym tych związanych z bankowością mobilną. Muszą wspólnie inwestować w promocję i wzmacnianie marki. A także oferować kredyty hipoteczne – w 2016 r. udział w tym rynku banków spółdzielczych (bez zrzeszających) wynosił zaledwie 2,2% i był jednym z najniższych w Europie.

Udostpnij artyku: