SWI – Prezentacja: System POJAZDY skuteczną barierą dla kradzionych aut

NBS 2017/07-08

Finansowanie nabycia środków transportu stanowi jeden z istotniejszych obszarów bankowego biznesu. Transakcje dokonywane na rynku motoryzacyjnym wiążą się jednak z istotnym ryzykiem, jakim jest możliwość wystąpienia wad prawnych kredytowanych samochodów. Zagrożenie to można w znaczący sposób zredukować, korzystając z systemu POJAZDY – bazy danych prowadzonej w ramach Systemów Wymiany Informacji Związku Banków Polskich

Finansowanie nabycia środków transportu stanowi jeden z istotniejszych obszarów bankowego biznesu. Transakcje dokonywane na rynku motoryzacyjnym wiążą się jednak z istotnym ryzykiem, jakim jest możliwość wystąpienia wad prawnych kredytowanych samochodów. Zagrożenie to można w znaczący sposób zredukować, korzystając z systemu POJAZDY – bazy danych prowadzonej w ramach Systemów Wymiany Informacji Związku Banków Polskich

Jerzy Ochocki

Dlaczego banki i towarzystwa leasingowe tak chętnie wybierają samochody czy maszyny samobieżne jako cel finansowania? Przyczyn jest wiele. Relatywnie wysoka wartość samochodów osobowych – nie mówiąc nawet o autokarach czy sprzęcie budowlanym – pozwala na osiągnięcie wysokiego zwrotu z jednostkowej inwestycji. W przypadku pojazdów podlegających rejestracji stosunkowo łatwe jest ustanowienie zabezpieczenia, co pozwala na przyznanie finansowania nawet osobom posiadającym relatywnie niską zdolność kredytową. Istotnym czynnikiem jest w miarę przewidywalna, bo monitorowana od wielu już lat przez niezależne organizacje eksperckie, utrata wartości pojazdu w kolejnych latach. Nie bez znaczenia pozostaje również rozwinięty rynek używanych pojazdów, co w połączeniu z uniwersalnym przeznaczeniem większości aut osobowych, dostawczych czy ciężarowych pozwala na relatywnie szybką sprzedaż samochodu przejętego w ramach działań windykacyjnych.

Ten optymistyczny obraz zakłóca, wciąż całkiem spore, ryzyko związane z obrotem pojazdami pochodzącymi z kradzieży. Wprawdzie czasy, kiedy rabunek samochodów stanowił niechlubną polską specjalność należą niewątpliwie do przeszłości – w ubiegłym roku z ulic polskich miast zniknęło ponad 13 tys. samochodów, co w porównaniu z przeszło 70 tys. aut ukradzionych w rekordowym roku 1999 oznacza przeszło 80-procentowy spadek – jednak owe kilkanaście tysięcy krąży po rynku, również w postaci części zamiennych. Listę tę uzupełnić należy o utracone pojazdy niepodlegające rejestracji, takie jak maszyny budowlane, sprzęt rolniczy czy innego typu pojazdy wolnobieżne – od specjalistycznych transporterów aż po sympatyczne, acz szalenie kosztowne, Segwaye. A przecież kradzione wehikuły najróżniejszych rodzajów trafiają nad Wisłę również z innych krajów europejskich...Ryzyko związane z nabyciem kradzionego pojazdu obejmuje nie tylko jego faktycznego posiadacza. W przypadku leasingu przedmiot finansowania pozostaje własnością leasingodawcy co najmniej do chwili zakończenia umowy (leasing finansowy) bądź wykupu po zakończeniu finansowania (leasing operacyjny) – zatem odebranie pojazdu przez policję będzie rodzić konsekwencje również dla firmy leasingowej. Z kolei w przypadku kredytu samochodowego konfiskata pochodzącego z przestępstwa pojazdu oznacza w najlepszym razie utratę przedmiotu zabezpieczenia. Jeżeli pojazd stanowił podstawę wykonywanej działalności gospodarczej (np. taksówka), konsekwencją jego odebrania może być nawet utrata płynności finansowej przez kredytobiorcę i opóźnienia w spłacie zobowiązania. W przeważającej większości przypadków znaczną część kosztów zwróci finansującemu ubezpieczyciel, nie zmienia to jednak faktu, iż instytucje finansujące zakup środków transportu powinny dołożyć maksimum starań, by wykluczyć możliwość nabycia pojazdu pochodzącego z przestępstwa.

Odpowiadając na zapotrzebowanie instytucji finansowych w zakresie weryfikacji stanu prawnego środków transportu, Związek Banków Polskich już w 2006 r. uruchomił bazę danych pod hasłem POJAZDY, będącą częścią Systemów Wymiany Informacji ZBP. Baza danych funkcjonuje dzięki porozumieniu pomiędzy Związkiem Banków Polskich a Komendą Główną Policji, zakładające przekazywanie przez organa ścigania informacji o zgłoszonych przestępstwach przeciwko mieniu, których przedmiotem był pojazd mechaniczny bądź maszyna samobieżna. Zawartość rejestru nie ogranicza się do obiektów skradzionych; znajdziemy w nim również informacje o pojazdach utraconych wskutek in- nych czynów zabronionych, jak oszustwo, wyłudzenie czy przywłaszczenie. W systemie POJAZDY rejestrowane są praktycznie wszelkiego rodzaju środki transportu, będące przedmiotem obrotu na polskim rynku. Oprócz samochodów osobowych, ciężarowych i motocykli baza obejmuje autobusy, ciągniki rolnicze i rozmaite pojazdy wolnobieżne – od maszyn budowlanych, aż po kombajny rolnicze.W systemie odnotowywane są również przypadki utraty przyczep i naczep, a nawet jednostek pływających. Gama pojazdów uwzględnianych w systemie jest praktycznie nieograniczona – znajdziemy tu również tak nietypowe wehikuły, jak kolejki turystyczne czy też skutery śnieżne, o ile tylko ktokolwiek połaszczy się na tego rodzaju cudze mienie.Baza danych systemu uwzględnia nie tylko kompletne środki transportu, ale również ich części i podzespoły posiadające numery identyfikacyjne (silniki, zespoły napędowe), o ile tylko numer taki został zgłoszony organom ścigania. Ma to szczególne znaczenie w obecnych realiach, kiedy to przeważająca część kradzionych samochodów przeznaczana jest na części zamienne, a z drugiej strony w dowodach rejestracyjnych nie jest umieszczany numer silnika. Nie można bowiem wykluczyć przypadków, kiedy przedmiotem finansowania stanie się pojazd co prawda pochodzący z legalnego źródła, w którym jednakże zainstalowano silnik lub zespół napędowy pochodzący z kradzieży. W takich przypadkach weryfikacja w bazie POJAZDY może stanowić jedyny sposób na uniknięcie ryzykownej transakcji. Z tych samych zresztą przyczyn korzystanie z systemu POJAZDY polecić można również samym ubezpieczycielom, którzy przecież mają niemałe problemy z weryfikacją statusu niektórych środków transportu. Odrębny podzbiór w ramach systemu stanowią informacje o skradzionych tablicach rejestracyjnych; wbrew powszechnemu przeświadczeniu, tablice takie wykorzystywane są przez złodziei nie tylko do kradzieży paliwa na stacjach benzynowych, ale również do rozmaitych oszustw i wyłudzeń, w tym kredytowych.Walorem szczególnie istotnym z punktu widzenia instytucji finansujących jest możliwość weryfikacji statusu pojazdów niepodlegających rejestracji. O ile w przypadku samochodów czy motocykli pewną zaporą dla wprowadzania do obrotu złodziejskich łupów jest konieczność rejestracji, to kradzione maszyny budowlane, rolnicze czy inne pojazdy o charakterze specjalistycznym mogą krążyć po rynku przez całe lata. Jedynym dokumentem, jaki z reguły posiada dotychczasowy właściciel takiego pojazdu, jest faktura, rachunek lub spisana na kartce z zeszytu, cywilnoprawna umowa kupna sprzedaży, a chyba nikogo nie trzeba przekonywać, jak łatwo sfabrykować którykolwiek z tych dokumentów. W odniesieniu do tego rodzaju urządzeń sprawdzenie w systemie POJAZDY może uchronić bank lub leasingodawcę przed dużym ryzykiem odmowy wypłaty odszkodowania z uwagi na rażące niedbalstwo ubezpieczonego. Istnieje bowiem spore prawdopodobieństwo, że ubezpieczyciel – świadom istnienia kompleksowej bazy danych zawierającej dane środków transportu utraconych wskutek przestępstwa – uzna za „rażące niedbalstwo” postawę banku, który udzielił kredytu na zakup pojazdu, opierając się wyłącznie na oświadczeniu kredytobiorcy. Weryfikacja w bazie POJAZDY, codziennie zasilanej przez informacje napływające z posterunków policyjnych, stanowi najskuteczniejsze zabezpieczenie przed postawieniem zarzutu o „rażące niedbalstwo”. Aktywne korzystanie z systemu ZBP umożliwia również sprawniejsze i szybsze eliminowanie z rynku środków transportu posiadających wady prawne; zgodnie z umową pomiędzy ZBP a Komendą Główną Policji informacje o weryfikacji konkretnego pojazdu ujętego w systemie przekazywane są na bieżąco organom ścigania.Jak działa system POJAZDY? Do jego obsługi bank nie potrzebuje żadnych specjalistycznych narzędzi. Dostęp do bazy możliwy jest przy użyciu typowej przeglądarki stron www, a weryfikacja wprowadzonych do systemu danych pojazdu odbywa się online, w czasie rzeczywistym. Kolejnym wyróżnikiem POJAZDÓW jest bardzo czytelna i jednoznaczna forma prezentacji pobranych danych; nie trzeba być fachowcem, by zorientować się, że auto, którego dane wprowadziliśmy, pochodzi z kradzieży lub też wyposażono je w „trefny” silnik. Dzięki tak uproszczonej procedurze bazę danych wykorzystywać można nie tylko do weryfikacji statusu pojazdu przed udzieleniem finansowania. Również i w trakcie trwania umowy warto zajrzeć do systemu ZBP; może się bowiem okazać, iż pojazd będący zabezpieczeniem kredytu padł ofiarą przestępstwa, a jego posiadacz nie powiadomił w wymaganym terminie instytucji finansowej.nbs.2017.07.foto.053.a.850x
Udostępnij artykuł: