To nie jest kraj dla starych ludzi?

Polecamy

Fot. Pixabay.com

Polska jest najszybciej starzejącym się krajem UE. Osoby w wieku 65+stanowią obecnie 16 proc. mieszkańców Polski, za niecałe 20 lat już co czwarty z nas będzie miał 65 lat lub więcej. Mimo iż liczba osób starszych dynamicznie rośnie, wciąż brakuje efektywnych rozwiązań systemowych w obszarze wsparcia i opieki, które byłyby w naszym kraju wdrażane na szeroką skalę.

Polska jest najszybciej starzejącym się krajem UE. Osoby w wieku 65+stanowią obecnie 16 proc. mieszkańców Polski, za niecałe 20 lat już co czwarty z nas będzie miał 65 lat lub więcej. Mimo iż liczba osób starszych dynamicznie rośnie, wciąż brakuje efektywnych rozwiązań systemowych w obszarze wsparcia i opieki, które byłyby w naszym kraju wdrażane na szeroką skalę. #AgataMiśkowiec #PCGPolska

Mowa tu nie tylko o niewydolności systemu usług opiekuńczych i opieki zdrowotnej (czyli obszarach, które w sposób automatyczny kojarzymy z zaspokajaniem potrzeb osób starszych). Istotna luka w systemie wsparcia i opieki dla seniorów wynika także z braku realizacji spójnej i kompleksowej mieszkaniowej polityki senioralnej (zarówno na szczeblu centralnym, jak i lokalnym). W końcu to w mieszkaniu osoby starsze spędzają większość swojego czasu – powinno ona zapewniać im bezpieczeństwo i wygodę, a nie – jak często dzieje się w praktyce – być źródłem barier i zagrożeń.

Warto przyjrzeć się, jak radzą sobie z tym problemem kraje, które z podobnymi procesami demograficznymi borykają się dłużej niż Polska. Przedstawiamy przegląd wybranych zagadnień związanych z mieszkalnictwem senioralnym w czterech krajach: Włoszech, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz Szwecji.

Pięć dobrych praktyk w realizacji inwestycji w obszarze mieszkalnictwa senioralnego

1.       Współpraca międzysektorowa – między sektorem publicznym, prywatnym i pozarządowym, w tym:

a.       PPP w mieszkalnictwie senioralnym.

b.       Użytkowanie wieczyste (strona publiczna przekazuje grunt pod inwestycje).

c.       Współpraca organizacyjna mająca na celu obniżenie ryzyka inwestora prywatnego (a tym samym, obniżenie kosztów kapitałowych i stworzenie możliwości oferowania nieruchomości po cenach niższych niż standardowe stawki rynkowe).

d.       Finansowanie z grantów wdrożeń pilotażowych mających na celu wypracowanie rozwiązań modelowych.

e.       Wspieranie przez stronę publiczną oddolnych inicjatyw seniorów oraz organizacji non-profit.

2.       Współpraca interdyscyplinarna, w tym:

a.       Wspólne działanie lub koordynacja usług w obszarze mieszkalnictwa, pomocy społecznej, opieki zdrowotnej.

b.       Kompleksowe działania łączące inwestycje mieszkalnictwa senioralnego z lokalną polityką przestrzenną i działaniami rewitalizacyjnymi.

3.       Efektywne planowanie, w tym:

a.       Zrozumienie potrzeb mieszkaniowych seniorów.

b.       Aktywne zarządzanie popytem, m.in. przez wdrażanie rozwiązań pomagających seniorom zostać jak najdłużej we własnych domach (np. teleopieka, pomoc finansowa lub organizacyjna w adaptacji mieszkania).

4.       Efektywne finansowanie, w tym:

a.       Realizacja inwestycji, która sprzyja efektywności kosztowej w długim okresie – podejście „whole life costing”.

b.       Różne modele finansowania nieruchomości dostosowane do możliwości nabywców, np. możliwość kupna lokalu, dzierżawy wieczystej, ekwiwalentu wolnorynkowego spółdzielczości – gdy nabywca kupuje udział, wynajmu, czy wynajmu z dojściem do własności.

5.       Inwestycja w kapitał ludzki, w tym:

a.       Inicjatywy podnoszenia wiedzy i kwalifikacji osób zaangażowanych w mieszkalnictwo senioralne.

b.       Wykorzystanie kapitału ludzkiego seniorów przez wspieranie wolontariatu (np. obniżka czynszu w zamian za działalność na rzecz lokalnej społeczności) czy inwestycje mieszkaniowe dla grup społecznych o różnych potrzebach, np. seniorów i osób niepełnosprawnych czy rodzin adopcyjnych.

Pod słońcem Toskanii

Najwyższy odsetek osób starszych w Europie jest obecnie we Włoszech: wg danych Eurostat, ponad 20 proc. mieszkańców tego kraju to osoby w wieku 65+. Tradycyjnie, we Włoszech to rodzina jest podstawową jednostką sprawującą opiekę nad seniorami (tylko ok. 1 proc. seniorów korzysta z opieki instytucjonalnej), co sprawia, iż obserwuje się – podobne jak w Polsce – bariery społeczne wobec zinstytucjonalizowanego systemu wsparcia i opieki. Jednak w ostatnich latach dynamicznie rozwijają się inicjatywy mieszkalnictwa senioralnego – zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym. Władze lokalne włoskich miast z impetem nadrabiają stracone dla mieszkalnictwa senioralnego lata. Coraz większą popularność zdobywają też innowacyjne modele mieszkaniowe, o których do niedawna nie było głośno we Włoszech, np. cohousing (czyli model zamieszkania grupowego, we wspólnocie). Mimo iż tradycyjnie inwestycje w formule cohousingu we Włoszech były kierowane głównie do osób młodych, obecnie powstają tez projekty o charakterze międzypokoleniowym. Przykładem może być inwestycja cohousing Chiaravalle realizowana pod Mediolanem.

Przykład 1. Chiaravalle, Mediolan

Cele projektu:

·         Stworzenie modelowego rozwiązania dla cohousingu międzypokoleniowego.

·         Odrestaurowanie zabytkowych budynków w celu stworzenia środowiska do życia o najwyższej jakości, spełniającego wysokie normy ekologiczne, a jednocześnie przystępnego finansowo.

·         Stworzenie wspólnoty, która żyje bliżej natury, wykorzystując jej owoce (sad, ogród warzywny), ale z łatwym dostępem do aglomeracji miejskiej.

·         Umożliwienie przyszłym mieszkańcom wpływania na ostateczny projekt obiektu i zakres dostępnych usług.

Opis

W projekcie przewiduje się wykorzystanie podupadłych zabudowań gospodarstwa, którego historia sięga XVII wieku oraz rozległych terenów dookoła budynków: 25 tys. m kw. terenów zielonych (gdzie powstanie basen, sad, ogród warzywny, tereny rekreacyjne). Odbudowanych zostanie 5 mocno zniszczonych budynków o łącznej powierzchni 4 500 m kw. W obiekcie będzie 50 mieszkań (od 2-pokojowych o powierzchni 50 m kw., po dwupoziomowe mieszkania o powierzchni ponad 100 m kw.). Budynek będzie miał klasę energetyczną A oraz urządzenia bezkosztowego ogrzewania i chłodzenia, wykorzystujące moc cieplną wody wykorzystywanej do nawadniania. Obiekt jest zlokalizowany na obrzeżach miasta, ale z doskonałym dostępem do komunikacji. Powstanie także ścieżka rowerowa, którą będzie można dojechać do głównego placu miasta.

Zgodnie z założeniem cohousingu, to przyszli mieszkańcy mają decydujący głos co do infrastruktury, która powstanie w obiekcie. W omawianym projekcie zawiązała się już grupa pierwszych przyszłych mieszkańców (nabór jest wciąż otwarty, w tej chwili w grupie „założycielskiej” są młode pary, rodziny z dziećmi oraz seniorzy). Z ich inicjatywy uwzględniono w projekcie następujące elementy, udogodnienia i usługi:

·         sala wielofunkcyjna z wyposażeniem kuchennym (wykorzystywana jako świetlica, sala kinowa, miejsce do organizowania imprez i aktywności)

·         sala spotkań i gier dla młodzieży

·         miejsce zabaw dla najmłodszych, gdzie będzie zorganizowana sąsiedzka opieka nad dziećmi (mikro-przedszkole)

·         sad i ogród warzywny

·         zaplecze sportowe, w tym siłownia, boisko i basen

·         miejsce do grillowania

·         biblioteka

·         sala do majsterkowania

·         pralnia i prasowalnia

·         car-pooling, bike-sharing (schemat dzielenia się samochodami oraz rowerami).

 

Starsi mieszkańcy wspólnoty nie będą samotni, mogą liczyć na wsparcie sąsiadów. Dodatkowo, liczne elementy projektu wspierają aktywność seniorów na rzecz lokalnej społeczności (np. praca w sadzie, ogrodzie warzywnym, mikro-przedszkolu sąsiedzkim).

Współpraca z władzami lokalnymi i strategia sprzedażowa

Deweloper współpracuje z władzami miejskimi Mediolanu, dla których jednym z celów strategicznych jest zwiększenie dostępności mieszkań w przystępnych cenach dla mieszkańców miasta. Oferowane będą trzy ścieżki dojścia do własności lokalu, które mają umożliwić nabycie nieruchomości osobom o zróżnicowanej sytuacji finansowej, które z różnych przyczyn mogą być wykluczone z rynku nieruchomości:

·         Sprzedaż po cenach rynkowych.

·         Sprzedaż regulowana („vendita convenzionata”) – oferowana na mocy umowy z władzami miasta. Władze miejskie zobowiązują się do wspierania dewelopera w realizacji inwestycji, w celu obniżenia nakładów finansowych (pomoc ta może dotyczyć np. przekazania gruntu na preferencyjnych warunkach, uproszczenie procedur i formalności budowlanych). W zamian za otrzymaną pomoc, deweloper zobowiązuje się wydzielić pulę lokali, które będą oferowane po cenach niższych niż rynkowe. Nabywcy nieruchomości w tym trybie muszą spełniać warunki określone przez stronę publiczną.

·         Wynajem z umową na przyszłą sprzedaż – ma ułatwić nabycie nieruchomości osobom, które nie dysponują wysokim kapitałem (i na przykład, ze względu na brak wkładu własnego, nie mają zdolności kredytowej), ale mają stabilne dochody. Nabywca wpłaca ok. 10 proc. wartości nieruchomości i zobowiązuje się do wykupienia reszty w określonym czasie (np. 8-10 lat); przez ten czas płaci czynsz najmu, np. w wysokości 2 proc. wartości nieruchomości. Wpłata początkowa oraz czynsz zostaną potrącone od wartości lokalu w momencie jego wykupu.

Źródło: Strona interentowa projektu Chiaravalle http://www.cohousing.it/progetti-in-corso/cohousing-chiaravalle/

Dawno temu w Ameryce

Włochy, na drodze do kompleksowego uregulowania polityki mieszkaniowej dla seniorów, są kilka kroków przed Polską. Czego możemy natomiast nauczyć się od jednego z pierwszych krajów, w których na szerszą skalę zaczęło rozwijać się mieszkalnictwo skierowane do osób starszych: Stanów Zjednoczonych? Pierwsze rozwiązania modelowe zaczęły powstawać tam już w latach 50. XX wieku. Stąd penetracja rynku w segmencie obiektów senioralnych jest wysoka. Szacuje się, iż około 17 proc. amerykańskich seniorów mieszka w obiektach senioralnych dostosowanych do ich potrzeb (jest to najwyższy odsetek na świecie, za USA w zestawieniu znajduje się Australia i Nowa Zelandia, gdzie około 13 proc. seniorów mieszka w obiektach mieszkalnictwa senioralnego)[1].

Podstawowe formy mieszkalnictwa dla seniorów w USA (poza tradycyjnymi domami opieki) to:

  • Formy zamieszkania dla osób z ograniczonym poziomem sprawności: placówki wspomagane dla seniorów (ang. assisted living) – zapewniają opiekę i wsparcie dostosowane do potrzeb. Jest to model świadczenia usług opieki dla seniorów wymagających pomocy przy codziennych czynnościach (niewymagających natomiast zaawansowanej, całodobowej opieki medycznej) pragnących zachować wysoki stopień niezależności. Usługa „assisted living” świadczona jest w specjalnie przygotowanych placówkach: w domach/mieszkaniach wybudowanych z myślą o świadczeniu pomocy przy codziennych czynnościach przez osoby trzecie i dostosowanych do potrzeb i preferencji seniora.
  • Formy zamieszkania dla osób z wysokim poziomem sprawności: niezależne formy zamieszkania dla seniorów (ang. independent living) – opcja związana bardziej z wyborem stylu życia (komfort, prestiż, bezpieczeństwo, aktywność) niż potrzebami związanymi z opieką i wsparciem.

Długotrwała praktyka tworzenia szerokiego spektrum placówek i inwestycji mieszkaniowych dla seniorów, a także zmiana priorytetów opieki długoterminowej finansowanej ze środków publicznych (skierowanie większego strumienia finansowania na placówki typu „assisted living” zamiast na domy opieki) doprowadziły do znacznego spadku liczby seniorów przebywających w domach opieki. Między 2000 i 2010 rokiem liczba pensjonariuszy tych obiektów spadła o 20 proc., mimo iż populacja seniorów dynamicznie rośnie.

Podstawowym źródłem finansowania są własne zasoby finansowe seniorów lub finansowane z prywatnego ubezpieczenie zdrowotnego[2]. Wg danych z 2010 roku, blisko 11 proc. Amerykanów w wieku 60 lat lub więcej posiadało prywatne ubezpieczenie od ponoszenia kosztów opieki długoterminowej (które zwykle pokrywa także koszty związane z pobytem w mieszkaniu wspomaganym).

Angielski pacjent

Jeszcze bardziej rozbudowany model mieszkalnictwa senioralnego (pod kątem różnorodności form, nie samej liczebności obiektów) jest charakterystyczny dla Wielkiej Brytanii. W kraju tym dostępnych jest ponad 730 tys. miejsc w obiektach senioralnych, które oferują zróżnicowany zakres wsparcia i opieki. Przedstawiamy jedną ze stosowanych klasyfikacji form mieszkalnictwa wspomaganego (w praktyce spotyka się znaczne rozbieżności terminologiczne i definicyjne):

  • Obiekty bliskiej opieki (ang. close care housing) – niezależne lokale dla seniorów z całodobową opieką i wsparciem, położone na terenie lub w bezpośrednim sąsiedztwie domów opieki.
  • Obiekty wzmożonej opieki (ang. extra care housing) – niezależne lokale dla seniorów z szerokim zakresem wsparcia i opieki dostępnej na miejscu, zwykle świadczonej 24 h na dobę.
  • Mieszkania bardzo chronione (ang. very sheltered/assisted living housing) – niezależne lokale dla seniorów z szerszym zakresem wsparcia i opieki, w tym np. pomoc w codziennych czynnościach domowych, wyżywienie, pomoc w czynnościach higienicznych (jak asysta przy kąpieli).
  • Mieszkania chronione (ang. sheltered housing) – niezależne lokale dla seniorów z podstawowym zakresem wsparcia, w tym zazwyczaj systemem „przyzywowym”, portierem, świetlicą i programem aktywności.
  • Wioski senioralne (ang. retirement villages) – kompleksy domów dla seniorów tworzące niezależne osiedla/osady z dostępem do własnej infrastruktury.

Zupełnie inny niż w USA jest natomiast model finansowania inwestycji. Lokale wspomagane dla osób starszych oferowane są głównie w ramach systemu pomocy społecznej (462 tys. lokali wg stanu z 2016 roku)[3]. Podaż prywatna jest wciąż niewielka. Dlatego wiele jednostek samorządu terytorialnego podejmuje działania mające na celu dalsze zwiększenie liczby inwestycji mieszkaniowych dopasowanych do potrzeb seniorów. Powszechne jest wykorzystanie modelu PPP.

Dodatkowo coraz częstsza jest współpraca międzysektorowa, a w szczególności łączenie środków na budownictwo senioralne z budżetów lokalnych oraz systemu opieki zdrowotnej finansowanej przez NHS. Wiąże się to z badaniami, które potwierdziły, iż inwestycja w odpowiednie warunki mieszkaniowe dla seniorów ma charakter prewencyjny (opóźnia konieczność korzystania z opieki całodobowej, zmniejsza liczbę przyjąć do szpitala, zmniejsza zapotrzebowanie na opiekę domową), a tym samym prowadzi do generowania znacznych oszczędności w systemie opieki społecznej i zdrowotnej. Przykładowo, szacuje się, iż zamieszkanie w obiekcie senioralnym opieki wzmożonej (extra care apartment)[4]:

  • obniża koszt opieki środowiskowej świadczonej dla mieszkańca o 16 proc.
  • obniża koszt opieki zdrowotnej świadczonej dla mieszkańca o 38 proc.
  • dla ok. 10 proc. mieszkańców jest alternatywą dla pobytu w placówce opieki całodobowej, co pozwala na wygenerowanie w systemie pomocy społecznej oszczędności rzędu 15-26 tys. funtów rocznie na mieszkańca.
Przykład 2. Środki z systemu opieki zdrowotnej na finansowanie inwestycji w mieszkalnictwo senioralne: współpraca międzysektorowa w Wielkiej Brytanii

Ministerstwo Zdrowia przyznaje dofinansowanie na inwestycje w mieszkalnictwo dla osób o specjalnych potrzebach (w tym seniorów) w ramach Specjalistycznego Funduszu Mieszkaniowego Opieki i Wsparcia.

W konkursie mogą startować wszystkie podmioty, bez ograniczeń co do formy prawnej działalności, to jest samorządy, towarzystwa budowlane, organizacje non-profit i prywatni deweloperzy.

Fundusz obejmował wyłącznie mieszkania przystępne cenowo z punktu widzenia nabywcy/najemcy. Dopuszczalne były dwa podstawowe modele oferowania lokali:

§  Model dzielonej własności (ang. shared ownership) – gdzie nabywca kupuje udział w wysokości 25-75 proc. wartości nieruchomości, od pozostałej części płaci czynsz (zwykle nie więcej niż 2,75 proc. wartości niezakupionego udziału). Przy czym w przypadku nieruchomości senioralnych mieszkaniec jest zwolniony z czynszu, jeśli wpłacił 75 proc. wartości nieruchomości (scenariusz przewidziany dla osób starszych, które finansują nieruchomość ze sprzedaży swojego domu, ale nie posiadają wysokich dochodów bieżących).

§  Model przystępnego wynajmu (ang. affordable rent) – gdzie wysokość miesięcznego czynszu wraz z opłatą serwisową nie może przekraczać 80 proc. czynszu rynkowego. Model ten może być stosowany wyłącznie przez zarejestrowane podmioty budownictwa społecznego. Zgodnie z przepisami prawa, minimalny okres wynajmu w tym modelu to 5 lat.

Z finansowania wyłączone były placówki opieki całodobowej. Było to jedyne ograniczenie, jakie wnioskodawcy mieli co do formy realizowanej inwestycji. Projekty mogły dotyczyć wszelkich form mieszkalnych (w tym np. cohousing, mieszkania wspomagane o różnym zakresie usług, inne innowacyjne formy), pod warunkiem, że wnioskodawca pokaże, że dana forma odpowiada na lokalne zapotrzebowanie na usługi mieszkaniowe.

W pierwszej transzy z funduszu (2013 r.) sfinansowano 3000 miejsc w przystępnych finansowo domach dla osób starszych lub niepełnosprawnych fizycznie/umysłowo. Środki w wysokości 101 milionów funtów zostały przyznane 86 podmiotom.

W drugiej rundzie finansowania (2016 rok) rozdysponowano 84 miliony funtów na wybudowanie 2000 lokali w 79 projektach.

Źródło: Portal informacyjny rządu https://www.gov.uk/government/news/care-and-support-specialised-housing-fund-phase-2-successful-bids [dostęp 10 października 2017]

Przełamując fale

Szwecja ma jedno z najstarszych społeczeństw na świecie oraz wysokie wskaźniki singularyzacji starości: ponad połowa kobiet i 1/3 mężczyzn w wieku 65+ żyje w jednoosobowym gospodarstwie domowym.

Przełomem w systemie wsparcia dla seniorów była reforma z 1992 roku, która przekazała kompetencje w obszarze opieki nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi. Władze gminne przejęły od władz wyższego szczebla placówki opieki długoterminowej oraz obiekty mieszkalnictwa dla grup społecznych o szczególnych potrzebach, o ograniczonej sprawności. Rezultat reformy systemu opieki może wydawać się dość zaskakujący: był to m.in. znaczny spadek liczby miejsc w obiektach mieszkalnictwa specjalistycznego. Przyczyniło się do tego szereg czynników.

Przede wszystkim gminy wygaszały obiekty, które nie spełniały standardów jakości i nie były przystosowane do potrzeb osób z ograniczoną sprawnością. Nałożyło się na to dążenie do zapewnienia jak największej grupie osób opieki środowiskowej, we własnym miejscu zamieszkania, bez konieczności przeprowadzki do obiektów specjalistycznych. Znaczna część wygaszanych obiektów została przekształcona w obiekty dla seniorów sprawnych, bez ograniczeń ruchowych. Typowe obiekty tego typu są przeznaczone dla osób powyżej 55 roku życia, mogą mieć część do wspólnego użytku mieszkańców, czasem także pracownika zapewniającego wsparcie (np. portiera). Nie ma natomiast oferowanych zajęć aktywizujących czy terapeutycznych – mieszkańcy organizują sobie czas we własnym zakresie. W latach 2000-2008 liczba miejsc w takich obiektach potroiła się.

Korzyścią z centralizacji odpowiedzialności za realizację polityki senioralnej, w tym jej aspektu mieszkaniowego, w rękach samorządów było jej włączenie w szerszą perspektywę działań lokalnych, w tym planistycznych. Łączy się to z przekonaniem, że inwestycje w mieszkalnictwo senioralne to nie tylko kwestia zapewnienia bezpiecznych i godnych warunków do życia najstarszym członkom lokalnej społeczności. Projekty te mogą także mieć ważną funkcję centrotwórczą i wspierającą działania rewitalizacyjne.

Przykład 3. Neptuna, Malmo

Cele projektu:

·         Stworzenie obiektu senioralnego, który będzie podstawą i katalizatorem działań rewitalizacyjnych w dzielnicy portowej, podstawą zrównoważonego osiedla na całe życie.

·         Zaprojektowanie obiektu o najwyższym standardzie, atrakcyjnego wizualnie, który nadal będzie przystępny cenowo dla mieszkańców.

Opis:

Neptuna to budynek taniego mieszkalnictwa dla osób w wieku 55+, którym znajduje się 95 mieszkań. Inwestycja została zrealizowana w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. Mieszkania są dostępne pod wynajem społeczny przy stawce opłat na poziomie ok. 61 proc. cen rynkowych. W obiekcie nie ma usług wsparcia czy opieki (mieszkańcy mają dostęp do typowych usług opieki domowej, prywatnej i finansowanej ze środków publicznych, tak jak w każdym innym miejscu zamieszkania).

Element rewitalizacji: Obiekt powstał podczas pierwszej fazy działań rewitalizacyjnych w dawnej dzielnicy stoczniowej i przemysłowej Malmo (Port Zachodni), w ramach której powstało w sumie 800 mieszkań w budynkach o bardzo różnorodnej architekturze. Prace budowlane rozpoczęto w 2001 roku. Celem było powstanie „miasta przyszłości” (jak mówią o projekcie jego twórcy i pomysłodawcy). Cechą wspólną wszystkich budynków jest zerowy bilans emisji CO2 oraz wykorzystywanie w 100 proc. pozyskiwanej lokalnie energii odnawialnej (z wiatru i słońca). Obiekt Neptuna wpisuje się doskonale w przestrzeń publiczną i był jednym z pierwszych budynków, które powstały podczas działań rewitalizacyjnych (budynek oddano do użytku w 2005 roku). Obecnie dzielnica ta jest uznawana za wzorcowy przykład „osiedla na całe życie” (ang. lifetime neighbourhood), a obok Neptuny funkcjonują w niej jeszcze dwa inne obiekty z mieszkaniami dla seniorów.

Wzorcowy projekt: Obiekt ma liczne przestrzenie wspólne, w tym m.in. pokój dzienny, bibliotekę, centrum spa, saunę, jacuzzi, taras z widokiem na morze. Charakterystyczna szklarnia przed budynkiem w kształcie strzelistej kopuły stała się znakiem rozpoznawczym budynku, a także jedną z atrakcji turystycznych Malmo (mimo, iż wnętrze szklarni jest przestrzenią dostępną tylko dla rezydentów). Na parterze znajdują się także ogólnodostępne lokale usługowe, w tym restauracja i sklepy. We wszystkich lokalach są balkony. Mieszkańcy mają bezpośredni dostęp do promenady nadmorskiej.

Mieszkańcy: Mimo, iż dolną granicą wieku mieszkańców jest 55 lat, w praktyce średnia wieku jest znacznie wyższa – około 75-80 lat. Mieszkańcy są jednak bardzo aktywni, do czego motywuje ich także projekt budynku i dostępna infrastruktura.

Źródło:

C. Straw, SAGE Scandinavia 2014 Study Report https://sagetours.com.au/wp-content/uploads/2015/10/SAGEreport-Scandinavia2014.pdf [dostęp 13 października 2017]

* Fragmenty artykułu zostały wykorzystane w Ekspertyzie z zakresu mieszkalnictwa senioralnego przygotowanej na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury i Budownictwa

[1] R. Best, J. Porteus, HAPPI 3. Making Retirement Living A Positive Choice, czerwiec 2016, https://www.housinglin.org.uk/_assets/Resources/Housing/Support_materials/Other_reports_and_guidance/HAPPI3_Report_2016.pdf [dostęp 2 października 2017]

[2] L. West et al., 65+ in the United States, Special Studies: Current Population Reports, United States Census Bureau, 2014 https://www.census.gov/content/dam/Census/library/publications/2014/demo/p23-212.pdf [dostęp 11 października 2017]

[3] Housing LIN, Demonstrating the Health and Social Cost-Benefits of Lifestyle Housing for Older People, październik 2017 https://www.housinglin.org.uk/_assets/Resources/Housing/Support_materials/Reports/HLIN_Keepmoat_Report_FINAL.pdf [dostęp 5 listopada 2017]

[4] Housing LIN, op.cit.

Agata Miśkowiec

PCG Polska ekspert Krajowego Instytutu Gospodarki Senioralnej