Zagranica: Zapowiedź fuzji niemieckich banków zrzeszających lokalne banki spółdzielcze

NBS 2016/02

W Niemczech istnieją dwa banki centralne/zrzeszające banki spółdzielcze szczebla podstawowego funkcjonujące pod szyldem banku ludowego (Volksbank), banku Raiffeisena, jako PSD Banken lub Sparda Banken. Mniejszy z banków zrzeszających - WGZ Bank w Düsseldorfie zrzesza obecnie 182 banki spółdzielcze z Północnej Nadrenii i Westfalii, a pozostałe banki należące do sektora spółdzielczego z innych regionów kraju (844 podmioty) zrzeszone są w czwartym pod względem wielkości banku niemieckim - DZ Banku.

W Niemczech istnieją dwa banki centralne/zrzeszające banki spółdzielcze szczebla podstawowego funkcjonujące pod szyldem banku ludowego (Volksbank), banku Raiffeisena, jako PSD Banken lub Sparda Banken. Mniejszy z banków zrzeszających - WGZ Bank w Düsseldorfie zrzesza obecnie 182 banki spółdzielcze z Północnej Nadrenii i Westfalii, a pozostałe banki należące do sektora spółdzielczego z innych regionów kraju (844 podmioty) zrzeszone są w czwartym pod względem wielkości banku niemieckim - DZ Banku.

Eugeniusz Gostomski

Połączenia się dwóch spółdzielczych banków centralnych zwieńczy proces konsolidacji niemieckich banków zrzeszających. Warto zaznaczyć, że w 1903 r. w Niemczech istniały aż 52 banki zrzeszające lokalne banki spółdzielcze, ale w wyniku fuzji i przejęć ich liczba do 1990 r. zmniejszyła się do czterech banków, a od 2001 r. funkcjonują tam dwa banki zrzeszające.

W ostatnim dziesięcioleciu wielokrotnie przymierzano się do fuzji WGZ Banku i DZ Banku, ale wszelkie próby ich konsolidacji z powodów personalnych lub na skutek trudnej sytuacji finansowej jednego z nich spaliły na panewce.

Obecnie oba banki zrzeszające znajdują się w dobrej kondycji finansowej i ich gremia kierownicze opowiedziały się za fuzją. W 2014 r. pomyślnie zaliczyły one testy Europejskiego Banku Centralnego w zakresie bezpieczeństwa finansowego. W pierwszym półroczu 2015 r. koncern DZ Bank (bank zrzeszający wraz ze spółkami zależnymi, takimi jak kasa oszczędnościowo-budowlana Schwäbisch Hall, towarzystwo funduszy inwestycyjnych Union Investment, towarzystwo ubezpieczeniowe Versicherung R + V i inne) wypracował 1,3 mld euro zysku brutto. Wskaźnik kosztów (cost incom ratio) wyniósł 50,2%, a wskaźnik wypłacalności przy uwzględnieniu tylko kapitału podstawowego był na poziomie 12,6%. Natomiast WGZ Bank jako koncern w tym samym czasie odnotował zysk brutto na poziomie 253 mln euro, wskaźnik kosztów wyniósł 47,2%, a wskaźnik wypłacalności 13,1%. Powyższe wskaźniki obu banków stwarzają dobre podstawy dla rozwoju banku, który powstanie w wyniku połączenia DZ Banku i WGZ Banku.

Na koniec czerwca 2015 r. suma bilansowa koncernu DZ Bank (bez zrzeszonych banków spółdzielczych) wynosiła 409 mld euro, a aktywa WGZ Banku 92 mld euro. W pierwszym z tych koncernów pracowało 30 781 osób, a w drugim 1649 pracowników. Gdy DZ Bank i WGZ Bank połączą się, to z aktywami o wartości ponad 500 mld euro powstanie trzeci pod względem wielkości sumy bilansowej bank w Niemczech, po Deutsche Bank i Commerzbank.

Wszystkie banki stają przed olbrzymimi wyzwaniami w związku z zaostrzeniem regulacji ostrożnościowych w wyniku wprowadzenia w życie Trzeciej Umowy Bazylejskiej. Sam DZ Bank na dostosowanie się do wymagań Bazylei III będzie musiał wydać rocznie 150 mln euro na dodatkowy personel i sferę informatyczną. Duże wydatki w związku z nowymi regulacjami prawnymi działalności bankowej czekałyby też WGZ Bank. Połączenie tych banków pozwoli częściowo ograniczyć te koszty.

Proces fuzji dwóch niemieckich banków zrzeszających znajduje się dopiero we wstępnej fazie. W listopadzie 2015 r. oba banki podpisały list intencyjny, wyrażając gotowość połączenia się w 2016 r. Utworzeniem silnego banku zrzeszającego zainteresowane są lokalne banki spółdzielcze, które są właścicielami obu banków zrzeszających/ centralnych. Wpłynie to korzystnie na pozycję rynkową spółdzielczej FinanzGruppe, w skład której wchodzą wszystkie niemieckie banki spółdzielcze.

Zakłada się, że w czerwcu 2016 r. Walne Zgromadzenia DZ Banku i WGZ Banku podejmą uchwałę o połączeniu się banków, a od 1 sierpnia 2016 r. rozpocznie już działalność operacyjną połączony bank. Formalnie majątek WGZ Banku zostanie przeniesiony na DZ Bank. Zamiana akcji WGZ Banku na akcje DZ Banku i określenie proporcji wymiany nastąpi na podstawie due diligence przeprowadzonej przez firmę audytorską KPMG.

Duży bank, który powstanie w wyniku fuzji, będzie nazywał się Bank DZ "Die Inititivbank", a jego siedzibą będzie Frankfurt nad Menem. Uzgodniono już, że funkcję prezesa obejmie dotychczasowy prezes DZ Banku, a obecny prezes WGZ Banku będzie jego zastępcą. Zaś przewodniczącym Rady Nadzorczej nowego banku ma być dotychczasowy przewodniczący Rady Nadzorczej DZ Banku, jego zastępcą przewodniczący RN WGZ Banku. Z Düsseldorfu, gdzie obecnie znajduje się centrala WGZ Banku, będą sterowane transakcje z lokalnymi bankami ludowymi i bankami Raiffeisena w całych Niemczech.

W obu bankach zrzeszających, nie licząc spółek zależnych, na koniec 2014 r. pracowało 5400 osób. W fazie integracji obu banków potrzebni będą jeszcze wszyscy dotychczasowi pracownicy, ale później nieunikniona będzie redukcja personelu z powodu konieczności likwidacji dublujących się stanowisk. Kierownictwo obu banków zapowiada, iż proces ten będzie przebiegał powoli z uwzględnieniem interesów pracowników i dotychczasowej lokalizacji placówek bankowych. Zmniejszenie zatrudnienia po części nastąpi w wyniku naturalnych odejść pracowników z obu banków i niezatrudniania na ich miejsce nowych osób.

Kierownictwa obu banków przewidują, że w wyniku fuzji uda się zaoszczędzić na kosztach funkcjonowania banku przynajmniej 100 mln euro, nie tylko w wyniku redukcji zatrudnienia, ale także w obszarze informatyki, dzięki lepszemu wykorzystaniu posiadanych środków finansowych i innym działaniom racjonalizatorskim.

nbs.2016.02.foto.058.a.400xProfil WGZ Banku

Historia WGZ Banku sięga końca XIX w., ale pod obecną nazwą funkcjonuje on dopiero od 1970 r., kiedy nastąpiła fuzja trzech banków zrzeszających lokalne banki spółdzielcze z Westfalii i Nadrenii. Obecnie ma formę spółki akcyjnej, a jego centrala znajduje się w Düsseldorfie. W celu ułatwienia zrzeszonym bankom dostępu do usług banku zrzeszającego utrzymuje on oprócz centrali dwie placówki operacyjne: w Koblencji i Trewirze.

WGZ Bank wraz ze swoimi spółkami zależnymi, tzn. specjalizującym się w finansowaniu nieruchomości WL Bankiem w Münster, WGZ Bankiem Irland, dwiema pozostałymi spółkami zależnymi oraz 182 bankami ludowymi Raiffeisena tworzy WGZ Bank Gruppe. Jej aktywa bez aktywów zrzeszonych w nim banków na koniec 2014 r. wynosiły 95 mld euro, z czego należności z tytułu kredytów udzielonym podmiotom niefinansowym stanowiły 38 mld euro.

WGZ Bank jako instytucja zrzeszająca lokalne banki ludowe i banki Raiffeisena oferuje im usługi typowe dla banku zrzeszającego: wyrównywanie płynności, realizacja płatności zagranicznych klientów lokalnych banków spółdzielczych, udział wraz z bankami członkowskimi w konsorcjach kredytowych, oferowanie we współpracy ze specjalistycznymi spółkami zależnymi bardziej złożonych produktów bankowych, pomoc w zarządzaniu ryzykiem, podejmowanie działań marketingowych na rzecz zrzeszonych banków itp.

Oprócz funkcji na rzecz zrzeszonych banków spółdzielczych WGZ Bank realizuje na własny rachunek transakcje finansowe z podmiotami gospodarczymi, głównie małymi i średnimi przedsiębiorstwami z Północnej Nadrenii i Westffalii. Oferuje im szeroką paletę produktów finansowych, także związanych z rynkiem pieniężnym i kapitałowym.

Ogólna charakterystyka DZ Banku

DZ Bank jest kilkakrotnie większy od WGZ Banku. Wraz ze swoimi krajowymi i zagranicznymi spółkami zależnymi tworzy jeden z największych koncernów finansowych w Niemczech o sumie bilansowej przekraczającej 400 mld euro. Ma formę spółki akcyjnej, której siedziba mieści się we Frankfurcie nad Menem. Większość jego akcji należy do zrzeszonych w nim banków spółdzielczych i WGZ Banku. Stanowi on zasadniczy filar spółdzielczej FinanzGruppe, która w kraju i zagranicą zatrudnia 191 tys. pracowników i dysponuje aktywami o wartości 1136 mld euro. W 2014 r. cała FinanzGruppe wypracowała 7,8 mld euro zysku netto.

DZ Bank jest bankiem zrzeszającym dla 844 banków ludowych i banków Raiffeisena i jednocześnie jest dużym bankiem komercyjnym. Jako bank zrzeszający/centralny wspiera wraz ze swymi specjalistycznymi spółkami działalność banków spółdzielczych, przyczyniając się do wzrostu ich atrakcyjności i siły ekonomicznej na rynku usług bankowych w Niemczech. W szczególności jest odpowiedzialny za wyrównywanie płynności i w razie potrzeby za refinansowanie lokalnych banków ludowych i banków Raiffeisena. Ponadto zgodnie z zasadą subsydiarności świadczy wiele innych usług na ich rzecz: opracowuje atrakcyjne produkty finansowe, rozlicza transakcje płatnicze klientów zrzeszonych banków, dokonuje transakcji papierami wartościowymi, rozlicza operacje realizowane za pomocą kart płatniczych itp.

Jako duży bank komercyjny DZ Bank obsługuje w Niemczech duże przedsiębiorstwa, a za granią także firmy z sektora small bussinesu. Ponadto jest bardzo aktywny w obszarze bankowości inwestycyjnej, specjalizując się w operacjach związanych z emisją i obsługą papierów wartościowych i instrumentów pochodnych. Tego rodzaju operacje realizuje zarówno na własny rachunek, jak i na rachunek klientów. Trzeba podkreślić, że DZ Bank prowadzi działalność komercyjną, która nie jest konkurencyjna dla lokalnych banków spółdzielczych.

DZ Bank jako instytucja finansowa bardzo aktywna na zagranicznych rynkach kapitałowych bardzo boleśnie odczuł skutki globalnego kryzysu finansowego. Wielkie straty poniósł w wyniku upadłości Lehman Brothers i dużego zaangażowania kapitałowego w bankach islandzkich oraz francuskim banku Natixis. Musiał też dokonać miliardowych odpisów na znajdujące się w jego portfelu zagraniczne papiery dłużne i instrumenty dłużne. Pogorszył się także jego portfel kredytowy. W efekcie w 2008 r. jego wynik był ujemny (-1166 mln euro). Wobec tak dużej straty konieczne stało się zasilenie DZ Banku kapitałem w wysokości 1 mld euro przez jego właścicieli i redukcja kosztów funkcjonowania banku, w tym kosztów osobowych i przez to zmniejszenie zatrudnienia. Złe wyniki finansowe DZ Banku były przyczyną odejścia od planowanej wtedy fuzji z WGZ Bankiem. Kolejne lata były już dla DZ Banku pomyślne.


Autor jest prof. Uniwersytetu Gdańskiego.

 

Udostępnij artykuł: